ایرنا شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، روز یکشنبه در همایش «اکوساید، جنایت جنگی خاموش» با حضور سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی و کریستین وی‌گاند، نماینده سازمان ملل در ایران، ضمن ادای احترام به شهدای کشور گفت: امروز «اکوساید» مفهومی فراتر از یک موضوع تخصصی است و به یکی از مهم‌ترین پرسش‌های اخلاقی، انسانی و حقوقی جهان معاصر تبدیل شده است.
وی ادامه داد: آیا می‌توان از امنیت، صلح و توسعه سخن گفت، در حالی که بنیان‌های طبیعی حیات انسان و سایر موجودات زنده در جریان جنگ‌ها و منازعات مسلحانه ویران می‌شود؟
انصاری تأکید کرد جنگ صرفاً رویارویی نظامی میان دولت‌ها نیست؛ پیامدهای آن از میدان نبرد فراتر می‌رود و به خاک، آب، هوا، جنگل‌ها، تالاب‌ها، دریاها و تنوع زیستی سرایت می‌کند. در بسیاری از موارد، پایان درگیری‌ها به معنای پایان آثار زیست‌محیطی نیست، بلکه عواقب زیست‌محیطی جنگ‌ها برای سال‌ها و حتی نسل‌ها باقی می‌ماند. تخریب گسترده طبیعت می‌تواند به معنای تخریب بستر زندگی انسان و سایر موجودات زنده باشد.
خسارت زیست‌محیطی حمله به مخازن سوخت و تأسیسات عسلویه
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به پیامدهای حمله به پالایشگاه‌ها و تأسیسات صنعتی اظهار کرد: وقتی پالایشگاه‌ها و تأسیسات ما مورد حمله قرار می‌گیرند، فقط دارایی‌های اقتصادی نیستند که می‌سوزند، بلکه امنیت تنفس مردم نیز به خطر می‌افتد. انتشار انبوه مواد سمی در خاک، آب و هوا و همچنین آزاد شدن حجم عظیمی از گازهای گلخانه‌ای، از پیامدهای مستقیم این حوادث است.
انصاری افزود: فقط در جریان حملات به مخازن سوخت و تأسیسات عسلویه، در بازه زمانی بسیار کوتاه و چندروزه، حدود ۹۰۴ تن ذرات معلق، ۴ هزار و ۷۰۰ تن ترکیبات آلی و بیش از ۱۳ هزار تن اکسید گوگرد منتشر شد.
به گفته وی، میزان آلودگی منتشرشده به حدی بود که می‌توانست کلان‌شهر تهران را به وضعیتی برساند که چاره‌ای جز تخلیه شهر نباشد؛ اما به دلیل ارتفاع بالای لایه مرزی، بخش عمده آلودگی به سطح تنفس در شهر تهران نرسید.
انتشار ۱.۵ میلیون تن دی‌اکسیدکربن در چند روز
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: علاوه بر این آلاینده‌ها، یک‌ونیم میلیون تن معادل دی‌اکسیدکربن، به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین گازهای گلخانه‌ای، نیز وارد جو شد.
انصاری این میزان انتشار را معادل کربنی دانست که ۶۶ میلیون درخت بالغ باید در طول یک سال کامل جذب کنند تا اثر آن خنثی شود. به گفته او، این میزان همچنین برابر با انتشار سالانه کربن ۸۰ هزار خانواده شهری و تردد سالانه بیش از ۳۲۰ هزار دستگاه خودروی سواری است که ناگهان در مدت چند روز در آسمان منتشر شده است.
وی این وضعیت را یک «اکوساید» یا فاجعه زیست‌محیطی و اقلیمی توصیف کرد.
پیامدهای جنگ برای طرح‌های زیست‌محیطی
انصاری با اشاره به اینکه تبعات جنگ تنها به آمار آلودگی‌های کوتاه‌مدت محدود نمی‌شود، گفت: ابعاد این جنایات زیست‌محیطی بسیار عمیق‌تر است و تلفات آنی، موتور محرک پیشرفت کشور در حیاتی‌ترین طرح‌های زیست‌محیطی را نیز با تعویق و وقفه مواجه می‌کند.
وی از پروژه‌های راهبردی و ملی مانند جمع‌آوری گازهای مشعل به‌عنوان یکی از این طرح‌ها نام برد و افزود این پروژه‌ها به احیای ثروت ملی و کاهش انتشار آلاینده‌های هوا و گازهای گلخانه‌ای کمک می‌کنند. توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر خورشیدی و استانداردسازی واحدهای صنعتی و پالایشی نیز از دیگر این طرح‌ها هستند.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرد حفاظت از محیط زیست در برابر آثار مخاصمات مسلحانه اهمیتی دوچندان دارد.
محیط زیست به صلح پایدار نیاز دارد
انصاری اظهار کرد: حفاظت از محیط زیست باید بخشی از تلاش‌های جهانی برای دستیابی به صلح پایدار باشد. صلح تنها به معنای نبود درگیری نظامی نیست، بلکه صلح پایدار مستلزم برخورداری انسان‌ها از آب سالم، هوای پاک، امنیت غذایی و امید به زندگی در شرایطی است که بتوانند با کرامت و آرامش زندگی کنند.
عدالت محیط زیستی و جبران خسارت جنگ
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرد: اگر تخریب طبیعت در جریان جنگ، بدون ارزیابی، پاسخ‌گویی و جبران خسارت رها شود، نمی‌توان از تحقق عدالت سخن گفت.
وی افزود عدالت محیط زیستی ایجاب می‌کند که هزینه‌های تخریب بر دوش مردمی قرار نگیرد که کمترین نقش را در ایجاد بحران داشته‌اند. همچنین عدالت بین‌نسلی ایجاب می‌کند که منابع و بوم‌سازگان‌های حیاتی برای نسل‌های آینده حفظ شوند.
انصاری در پایان ابراز امیدواری کرد همایش «اکوساید، جنایت جنگی خاموش» و بررسی آسیب‌های زیست‌محیطی جنگ‌ها، که محیط زیست در آن‌ها همواره به‌عنوان قربانی خاموش قلمداد می‌شود، زمینه‌ای برای توجه بیشتر به پیامدهای گسترده زیست‌محیطی این حوادث فراهم کند.