تولید ناخالص داخلی سرانه چیست؟
براساس گزارش اکوایران، یکی از شاخصهای بررسی وضعیت اقتصادی و ظرفیت رفاهی کشورها، تولید ناخالص داخلی سرانه یا GDP per capita است. این شاخص نشان میدهد بهطور متوسط چه میزان کالا و خدمات به ازای هر نفر در یک اقتصاد تولید میشود. هرچه این مقدار بیشتر باشد، ظرفیت اقتصادی بیشتری برای تأمین کالاها و خدمات و بهبود سطح زندگی وجود دارد.
البته تولید ناخالص داخلی سرانه بهتنهایی نشاندهنده رفاه واقعی خانوارها نیست. این شاخص نحوه توزیع درآمد، نابرابری اقتصادی و بخشی از فعالیتهای غیررسمی را بهطور کامل نشان نمیدهد. بااینحال، برای مقایسه ظرفیت تولید اقتصادی استانها در طول زمان، ابزار مهمی محسوب میشود.
تأثیر تحریمها بر تولید ناخالص داخلی سرانه
روند تولید ناخالص داخلی سرانه ایران در دهه گذشته تحت تأثیر تحولات سیاسی و اقتصادی قرار داشته است. همزمان با آغاز تحریمها در سال ۱۳۹۱، این شاخص حدود ۱۰ درصد کاهش پیدا کرد.
در سال ۱۳۹۵ و پس از توافق برجام، با افزایش درآمدهای نفتی و گسترش ارتباطات اقتصادی، رشد ۱۱.۸ درصدی ثبت شد. پس از خروج آمریکا از برجام نیز بار دیگر رشد این شاخص منفی شد.
تولید ناخالص داخلی سرانه استانها؛ بوشهر در صدر و سیستان و بلوچستان در انتهای جدول
بوشهر در سال ۱۳۹۰ با بیش از ۴۸۰ میلیون تومان به قیمت ثابت سال ۱۴۰۰، بالاترین تولید ناخالص داخلی سرانه را داشت. منابع نفت و گاز و فعالیتهای مرتبط با آنها سهم مهمی در این جایگاه دارند.
در مقابل، تولید ناخالص داخلی سرانه سیستان و بلوچستان حدود ۳۴ میلیون تومان بود. سهم بالای فعالیتهای غیررسمی در این استان نیز میتواند باعث شود بخشی از فعالیتهای اقتصادی در محاسبات رسمی دیده نشود.
در سال ۱۴۰۲، بوشهر همچنان در بالاترین و سیستان و بلوچستان در پایینترین جایگاه قرار داشتند. تولید ناخالص داخلی سرانه کل کشور نیز به حدود ۱۱۷ میلیون و ۱۶۰ هزار تومان رسید که نسبت به سال ۱۳۹۰ حدود ۰.۷ درصد کاهش داشت.
رشد اقتصادی استانها در بخش کشاورزی، صنعت و خدمات
بررسی میانگین رشد سالانه تولید ناخالص داخلی سرانه استانها از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ در بخشهای مختلف اقتصادی نشان میدهد:
-
بخش کشاورزی: میانگین رشد سالانه تولید ناخالص داخلی سرانه کشور حدود ۱.۸ درصد بوده است. یزد با رشد ۷.۹ درصدی بیشترین افزایش را ثبت کرده، درحالیکه این شاخص در استان آذربایجان حدود ۰.۶ درصد کاهش داشته است.
-
بخش صنعت و معدن: خراسان شمالی و همدان با میانگین رشد سالانه ۳.۱ درصد در جایگاه بالاتری قرار گرفتهاند. بوشهر نیز با رشد منفی ۰.۹ درصدی کمترین مقدار را داشته است.
-
بخش خدمات: میانگین رشد سالانه کشور منفی ۰.۲ درصد بوده است. ایلام با رشد ۳.۶ درصدی بیشترین افزایش و بوشهر با رشد منفی ۱.۸ درصدی بیشترین کاهش را تجربه کردهاند.
وابستگی اقتصاد استانها به صنعت، نفت و گاز
در سال ۱۴۰۲، بخش صنعت و معدن در ۲۳ استان بیشترین سهم را از تولید ناخالص داخلی داشته است. سهم این بخش در استانهای مذکور بین ۴۷ تا ۸۱ درصد متغیر بوده است.
در مقابل، تنها در پنج استان بخش خدمات سهم بیشتری از اقتصاد داشته است. تهران با اختصاص بیش از ۶۲ درصد تولید ناخالص داخلی خود به خدمات، نمونه شاخص این گروه است.
از سوی دیگر، اقتصاد استانهای خوزستان، بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد بهشدت به نفت و گاز وابسته است. این سه استان رویهم حدود ۸۴ درصد تولید ناخالص داخلی بخش نفت کشور را ایجاد کردهاند.
منبع: اقتصادنیوز