چین و روسیه حامی مطلق ایران نیستند
کامران ندری، اقتصاددان، در گفتوگو با اقتصادنیوز درباره نشست اخیر رهبران آمریکا، چین و روسیه گفتوگوی قدرتهای بزرگ را به معنای پایان اختلافات آنها یا قطع روابطشان با شرکای دیگر ندانست. به گفته او، چین و روسیه لزوماً به دلیل گسترش تعاملات با آمریکا، روابط خود با ایران را کنار نخواهند گذاشت.
ندری با بیان اینکه میان قدرتهای بزرگ همچنان اختلافات جدی وجود دارد، توضیح داد: این کشورها با یکدیگر گفتوگو کردهاند، اما اختلافات بالقوه جدی میان آنها همچنان پابرجاست و حتی در برخی زمینهها رقیب و دشمن یکدیگر محسوب میشوند. بنابراین، این نزدیکی به معنای آن نیست که چین و روسیه پیوندهای خود را با شرکای دیگر قطع کنند یا از آنها فاصله بگیرند.
این اقتصاددان در ادامه با اشاره به ماهیت روابط ایران با شرکای شرقی خود تأکید کرد که نباید همراهی چین و روسیه با تهران را به معنای وابستگی مطلق و حمایت همهجانبه آنها تلقی کرد.
از نگاه او، ایران کشوری مستقل است و قرار نیست در تمام زمینهها با این دو کشور همراهی کند. در مقابل، رفتار گذشته پکن و مسکو نیز نشان داده است که آنها در همه موضوعات و زمینهها بهطور مطلق از برنامههای ایران حمایت نمیکنند.
سیاست خارجی ایران میان شرق و غرب
او با اشاره به فراز و فرودهای سیاست خارجی ایران در دهههای گذشته گفت: ایران تلاش میکند مستقل عمل کند و در برخی موضوعات، به اقتضای شرایط و مناسبات سیاسی به سمت چین و روسیه متمایل میشود. حتی در دهههای گذشته نیز شاهد بودهایم که سیاستمداران ایرانی در مقاطعی به سمت غرب چرخش کردهاند؛ هرچند این چرخشها تداوم نداشته است.
ندری معتقد است نزدیکی ایران به چین و روسیه بیش از آنکه به معنای تعریف دائمی منافع کشور در چارچوب همکاری با شرق باشد، نتیجه اقتضائات و شرایط سیاسی و اقتصادی بوده است. به همین دلیل، نمیتوان فرض کرد که ایران منافع خود را صرفاً در تداوم تجارت با این دو کشور و باقی ماندن در کنار آنها جستوجو میکند.
او احتمال داد در صورت تغییر شرایط، ایران نیز به سمت اتخاذ سیاستی متعادل و متوازن در روابط خارجی حرکت کند.
رقابت قدرتهای بزرگ بر سر منابع اقتصادی
این اقتصاددان گفت: اگر از منظر اقتصادی به مناسبات این کشورها نگاه کنیم، منابع کره زمین محدود است و همین محدودیت باعث میشود قدرتهای بزرگ همواره بر سر تصاحب و بهرهبرداری از این منابع با یکدیگر رقابت داشته باشند. ازاینرو، حتی اگر در ظاهر نشانههایی از تمایل به توافق و تفاهم میان آنها دیده شود، رقابتهای اقتصادی و منافع متعارض همچنان باقی خواهد ماند.
آیا آمریکا میتواند چین و روسیه را از ایران جدا کند؟
ندری درباره احتمال استفاده آمریکا از توافقات احتمالی با چین و روسیه بهعنوان ابزاری برای چانهزنی و دور کردن این دو کشور از ایران نیز گفت: تحقق چنین سناریویی مستلزم آن است که واشنگتن امتیازی به این دو قدرت ارائه کند که ارزش آن برایشان از حفظ روابط با ایران بیشتر باشد.
او با ابراز تردید نسبت به امکان چنین معاملهای توضیح داد: اگر قرار باشد آمریکا چین و روسیه را به کنار گذاشتن روابطشان با ایران ترغیب کند، باید چیزی به آنها بدهد که از ایران باارزشتر باشد. به نظر من، آمریکا نمیتواند بهسادگی معاملهای انجام دهد که در جریان آن، چین و روسیه در مقابل امتیازهایی که از واشنگتن دریافت میکنند، حاضر شوند ایران را رها کنند.
این اقتصاددان در پایان با تأکید بر اینکه چنین احتمالی را بعید میداند، تصریح کرد: در شرایط فعلی بعید میدانم چیزی باارزشتر از ایران برای چین و روسیه وجود داشته باشد که این دو کشور حاضر شوند در مقابل دریافت آن، روابط خود با ایران را کنار بگذارند.