وزیر کشور در پی اعلام هشدار قرمز هواشناسی برای استان‌های تهران، خوزستان، کردستان، لرستان، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد، خطاب به استانداران این استان‌ها و رئیس سازمان مدیریت بحران، بر حفظ آمادگی و بسیج امکانات برای مقابله با سیلاب و طغیان رودخانه‌ها تأکید کرد.
بارش شدید باران در روزهای ۱۵ و ۱۶ آبان و خطر وقوع سیلاب و خسارت‌های ناشی از آن، موجب شد سازمان هواشناسی هشدار قرمز صادر کند.
مهدی زارع، استاد دانشگاه، با اشاره به وضعیت تهران می‌گوید: دست‌کاری روددره‌ها، احداث بزرگراه‌ها در مسیر رودخانه‌ها و ساخت‌وساز در مسیر جریان طبیعی آب، احتمال وقوع سیل در پایتخت را افزایش داده است. روز گذشته نیز معابر تهران با آب‌گرفتگی و ترافیک شدید مواجه شدند.
رکوردشکنی بارش باران در شمال تهران
اداره کل هواشناسی استان تهران اعلام کرد مناطق شمالی و ارتفاعات استان بیشترین سهم را از بارش‌های روز شنبه داشته‌اند. ایستگاه «پس‌قلعه» با ثبت ۴۱.۹ میلی‌متر بارندگی، پربارش‌ترین نقطه استان تهران بوده است.
پس از آن، مناطق اوشان با ۳۷.۱ میلی‌متر و سولقان با ۳۵ میلی‌متر بارندگی، در شمار پربارش‌ترین مناطق استان در شبانه‌روز شنبه قرار گرفتند. همچنین در شمیران نیز ۲۸.۲ میلی‌متر بارندگی ثبت شده است.
هشدار درباره خطر سیل و خسارت در تهران
رئیس سازمان مدیریت بحران تهران درباره صدور هشدار قرمز هواشناسی برای روز یکشنبه گفت: سازمان هواشناسی به‌ندرت برای تهران هشدار قرمز صادر می‌کند و این هشدار نشان‌دهنده احتمال وقوع سیلاب با خسارت گسترده است؛ بنابراین باید آن را جدی گرفت.
علی نصیری اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین خطرات این سامانه بارشی، جاری شدن رواناب و بالا آمدن سطح آب رودخانه‌هاست. از این رو، احتمال آب‌گرفتگی حاشیه رودخانه‌ها، معابر شهری و حتی طغیان برخی رودخانه‌ها و مسیل‌ها وجود دارد. رودخانه‌هایی که در شرایط عادی خشک هستند نیز ممکن است با ورود حجم زیادی از رواناب مواجه شوند.
وی ادامه داد: با توجه به حجم بالای بارش‌های پیش‌بینی‌شده، با یک پدیده جوی کم‌سابقه مواجه هستیم و باید آمادگی لازم را داشته باشیم.
توصیه‌های ایمنی به شهروندان در روزهای بارانی
نصیری با تأکید بر ضرورت رعایت توصیه‌های ایمنی از سوی شهروندان گفت: از مردم درخواست می‌کنیم طی این دو روز از کوهنوردی و حضور در ارتفاعات خودداری کنند و به حاشیه رودخانه‌ها و مسیل‌ها نروند. همچنین از ترددهای غیرضروری با خودروی شخصی پرهیز کنند.
وی افزود: بارندگی شدید می‌تواند موجب کاهش سرعت حرکت خودروها و قفل شدن معابر شود. از شهروندان می‌خواهیم در صورت امکان از وسایل حمل‌ونقل عمومی استفاده کنند تا مسیرهای شهری برای تردد خودروهای امدادی و خدمات‌رسان باز بماند و سلامت شهروندان به خطر نیفتد.
هشدار درباره خطر برق‌گرفتگی و اختلال در زیرساخت‌ها
رئیس سازمان مدیریت بحران تهران با اشاره به احتمال آسیب به زیرساخت‌های شهری اظهار کرد: در چنین شرایطی احتمال اختلال در شبکه‌های ارتباطی، تلفن همراه و خطوط ثابت وجود دارد. همچنین ممکن است زیرساخت‌های آب و برق آسیب ببینند.
وی با اشاره به خطر برق‌گرفتگی و برخورد صاعقه تأکید کرد: شهروندان باید از تیرهای برق و تجهیزات برقی فاصله بگیرند و هنگام وقوع رعدوبرق در فضای بسته بمانند تا شرایط جوی ناپایدار عبور کند.
۷ روددره پرخطر پایتخت؛ بزرگراه‌ها در مسیر سیلاب
مهدی زارع، استاد دانشگاه و پژوهشگر، با ارزیابی خطر سیلاب در تهران و جنوب البرز می‌گوید: ترکیب بارش‌های رگباری، اشباع شدن دامنه‌ها، مسدود شدن روددره‌های طبیعی و گسترش سطوح نفوذناپذیر شهری، پایتخت را در برابر سیلاب‌های ناگهانی و واریزه‌ای آسیب‌پذیر کرده است.
او با اشاره به تجربه سیل مرگبار تجریش در سال ۱۳۶۶ هشدار می‌دهد که ساخت‌وساز در بستر روددره‌ها و باریک کردن مسیرهای طبیعی جریان آب، اقدامی خطرناک است و حتی بارش‌های نه‌چندان شدید نیز می‌توانند به سیلاب‌های محلی و جریان‌های گل‌ولای و آوار منجر شوند.
چهار عامل افزایش خطر سیلاب در تهران
زارع نخستین عامل خطر را بارش‌های شدید و رگباری در مناطق شمالی استان می‌داند و توضیح می‌دهد: بارش در مناطقی مانند میگون، لواسان، دربند، آبعلی و شمیرانات می‌تواند به‌سرعت حجم زیادی رواناب تولید کند.
وی عامل دوم را اشباع شدن ارتفاعات و دامنه‌ها عنوان می‌کند و می‌گوید: با توجه به بارش‌های روزهای گذشته و ادامه آن، زمین دیگر توان جذب بارش جدید را ندارد و آب به‌جای نفوذ در زمین، مستقیماً به سمت پایین‌دست جاری می‌شود.
زارع درباره عامل سوم می‌گوید: پر شدن ناگهانی روددره‌های خشک نیز یکی دیگر از مخاطرات است. مدیران بحران تهران هشدار داده‌اند که حتی رودخانه‌ها و مسیل‌هایی که در حالت عادی خشک هستند، ممکن است با ورود حجم زیادی از رواناب طغیان کنند.
این استاد دانشگاه با اشاره به عامل چهارم اظهار کرد: وجود نقاط گلوگاهی در شبکه ۵۵۰ کیلومتری تونل‌ها و کانال‌های پایتخت نیز اهمیت دارد؛ موضوعی که سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران به آن اشاره کرده است. به این معنا که حتی با وجود لایروبی انجام‌شده، برخی مقاطع ظرفیت کافی برای عبور دبی ناگهانی آب را ندارند و ممکن است با پس‌زدگی آب مواجه شوند.
کدام مناطق تهران بیشتر در معرض سیلاب قرار دارند؟
زارع با اشاره به مناطق در معرض خطر سیلاب در تهران می‌گوید: این مناطق عمدتاً در شمال و شمال غرب تهران قرار دارند و شامل روددره‌های دربند، تجریش، درکه، میگون، لواسان و آبعلی هستند.
همچنین مسیل‌های پایین‌دست، مانند محدوده منوچهری و منطقه ۱۵، در معرض خطر بالا آمدن آب قرار دارند.
بزرگراه‌های امام علی، مدرس و ستاری در معرض سیلاب
این پژوهشگر با اشاره به مناطق دارای ریسک بالای سیلاب واریزه‌ای می‌گوید: بزرگراه‌های امام علی، مدرس، صیاد شیرازی و ستاری و همچنین مسیل رودخانه کن، از مهم‌ترین مناطقی هستند که احتمال وقوع سیلاب‌های واریزه‌ای (Debris Flood) در آن‌ها وجود دارد.
او ادامه می‌دهد: امتداد بزرگراه امام علی در محل روددره دارآباد و همچنین دره فرحزاد، دره سعادت‌آباد، درکه، دربند، گلاب‌دره و دره حصارک کن، از محدوده‌های دارای ریسک بالای سیلاب در تهران به شمار می‌روند.
زارع با اشاره به وضعیت بزرگراه امام علی هشدار می‌دهد: مسیر این بزرگراه از محدوده بزرگراه ارتش تا شهرری، در بیش از ۵۰ درصد طول خود با دیواره‌های بتنی و نفوذناپذیر پوشانده شده است که در صورت وقوع سیلاب واریزه‌ای بعدی می‌تواند خطرناک باشد.