به گزارش ستاره صبح آنلاین از دنیای اقتصاد، دیروز جمعه رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، در بحبوحه تنشهای منطقهای با محمد بنسلمان (ولیعهد عربستان) دیدار و توافق دفاعی سهجانبهای را امضا کردند که «پیمان مکه» نام گرفت. «تیمور ازهاری»، «آریبا شاهد» و «تووان گمروکجو» در گزارش دیروز جمعه برای رویترز نوشتند، این پیمان، یک گروه سهجانبه را از قدرتهای بزرگ مسلمان ( ائتلاف سهجانبه اسلامی) که متحد ایالات متحده هستند، بیش از پیش به هم نزدیک و روابط دفاعیشان را مستحکم تر از قبل میکند. ترکیه بزرگترین ارتش ناتو ( بعد از آمریکا) را دارد، پاکستان مسلح به سلاح هستهای است و عربستان هم میزبان مقدسترین اماکن اسلامی و یکی از صادرکنندگان برتر نفت جهان است. این سه کشور نگرانیهای فزایندهای در مورد بحران در خاورمیانه و اسرائیل دارند. امضای پیمان مکه از این جهت اهمیت دارد که بر اساس آن هر گونه حمله مسلحانه به هر یک از این سه کشور، حمله به هر سه کشور محسوب میشود. هدف این توافقنامه، تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هر گونه اقدام تجاوزکارانه است.
در بیانیه وزارت امور خارجه پاکستان آمده است که یک توافق دفاعی مشترک امضا شده که «بر اساس روابط تاریخی دیرینه بین سه کشور، مبتنی بر پیوندهای پایدار برادری و همبستگی اسلامی که آنها را متحد میکند و بر اساس منافع استراتژیک مشترک و همکاری دفاعی دیرینه آنها بنا شده است». این بیانیه میافزاید: این توافقنامه منعکسکننده «تعهد مشترک سه کشور برای تقویت بیشتر امنیت جمعی خود و ارتقای صلح، امنیت و ثبات در منطقه و فراتر از آن، در راستای دستیابی به آیندهای امن و مرفه» است. در این بیانیه تاکید شده است: «این توافقنامه با هدف تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه است و تصریح میکند که هرگونه حمله مسلحانه علیه هر یک از سه کشور، حملهای علیه همه آنها تلقی خواهد شد.»
«اسامه بنجاوید»، خبرنگار الجزیره، بر این باور است که این پیمان «اساسا سه کشور از بزرگترین جمعیتهای مسلمان را در کنار هم قرار میدهد» و آغاز «معماری امنیتی متفاوتی» در منطقه را رقم میزند. بنجاوید گفت: «بدیهی است که پاکستان زرادخانه هستهای، ارتش ورزیده در نبرد و مهماتی را که تأمین میکند، با خود به همراه میآورد. ترکیه، با پهپادهای پیشرفته و سیستمهای مهمات خود، عضو ناتو است و قدرت اقتصادی عربستان سعودی را نیز در خود جای داده است.» از سوی دیگر، «رسول سردار»، خبرنگار دیگر الجزیره، گفت که اگرچه این توافق صرفا دفاعی است، اما چنین توافقاتی همکاری در بخشهای دیگر را نیز به همراه دارد.
«عبدالعزیز الغاشیان»، یکی از اعضای ارشد غیرمقیم در مجمع بینالمللی خلیجفارس، به الجزیره گفت که این اتحاد سهجانبه به دنبال ادغام «بازدارندگی و دیپلماسی» است. این تحلیلگر گفت که اگرچه این پیمان علیه هیچ بازیگر خاصی نیست، اما فرمولی برای حرکت منطقه به سمت ثبات بیشتر است. سرلشکر بازنشسته پاکستانی، زاهد محمود، دیدگاه مشابهی را ابراز کرد و گفت که هدف «امنیت جمعی» است. وی گفت که با اتحاد نیروها، سه امضاکننده «به طور جمعی به چالشهایی که منطقه با آن روبهرو است، نزدیک میشوند و... به دستیابی به ثبات و صلح کمک میکنند».
خاورمیانه از زمان «طوفان الاقصی» در ۷اکتبر۲۰۲۳، در آتش درگیری میسوزد. این درگیری آسیبپذیریهای امنیتی کشورهای خلیجفارس را آشکار و کشتیرانی در تنگه هرمز را مختل کرده است. به نوشته گزارشگران رویترز، درحالیکه ترکیه و پاکستان از دخالت مستقیم در ناآرامیهای اخیر منطقه اجتناب کردهاند، اما هر دو مشتاق آرام کردن درگیریهایی هستند که امنیت و اقتصادشان را تهدید میکند. اما برای عربستان، پیامدهای سه سال درگیری در خاورمیانه شدیدتر بوده و باعث شده صادرات نفت و برنامههای توسعه بلندپروازانهاش به خطر بیفتد. این تحولات همچنین پرسشهای بزرگی را در مورد قابلیت اطمینان چتر امنیتی دیرینه ایالات متحده مطرح کرده است. پاکستان دهههاست که به نیروهای سعودی آموزش و کمک فنی ارائه میدهد؛ درحالیکه ترکیه و پاکستان کشتیهای جنگی و هواپیماهای آموزشی رد و بدل کردهاند. در سال ۲۰۲۳، ریاض (در آنچه آنکارا بزرگترین قرارداد صادرات دفاعی خود نامید) با خرید پهپادهای ترکیه موافقت کرد.
رویترز در ماه مه گزارش داد که پاکستان از آن زمان حدود ۸هزار نیرو، جنگنده، پهپاد و یک سیستم دفاع هوایی را در پادشاهی سعودی مستقر کرده و روابط امنیتی گستردهتری را در خلیج فارس دنبال کرده است. پاکستان همچنین مذاکراتی را با کویت در مورد یک پیمان گستردهتر در ازای همکاری و سرمایهگذاری در زمینه انرژی آغاز کرده است (دنیایاقتصاد در گزارشهای «معامله اتمی اسلامآباد در خلیجفارس» و «اتحاد چهارگانه علیه بیثباتی» به این مسئله پرداخته بود). «مراد اصلان»، دانشیار سیاست بینالملل در دانشگاه حسن کالیونجو، میگوید این توافق سهجانبه «بازدارندگی و ظرفیتسازی» را پوشش میدهد. اصلان به الجزیره گفت: «ما میدانیم که عربستان دهههاست به واردات محصولات دفاعی، سلاح یا تجهیزات خود، به ویژه از ایالات متحده، وابسته است و میدانیم که این کار مقرون به صرفه نیست و آنها باید بخش دفاعی خود را در داخل عربستان بسازند.» او افزود: «این پیمان امنیت آنها را گسترش خواهد داد.»
«عمر کریم»، عضو وابسته در مرکز تحقیقات و مطالعات اسلامی ملک فیصل، به الجزیره گفت: «پاکستان از نظر اقتصادی در تنگنا است و میخواهد عربستان تأمین مالی را افزایش دهد و همچنین تأسیسات نفتی معوق درخواستی پاکستان را تأیید کند.» این سفر همچنین نشاندهنده تلاش پاکستان برای ایجاد تعادل در اولویتهای استراتژیک متعدد است. محمد فیصل، از دانشگاه فناوری سیدنی که در حال تحقیق در مورد سیاست خارجی پاکستان است، میگوید: «پاکستان در حال ایجاد تعادل در چندین نقش استراتژیک رقیب است.» این پیمان در حالی امضا شد که پاکستان و ترکیه به ائتلاف دریای سرخ به رهبری عربستان سعودی پیوستند که مقر آن در ریاض خواهد بود.
امضای «پیمان مکه» در حالی رقم خورد که انصارالله یمن حملاتی را نه تنها به خاک عربستان بلکه به استانهای حضرموت و مأرب یمن (که تحت کنترل دولت دست نشانده عربستان است) انجام دادند. «خالد الکریمی» در گزارش دیروز جمعه در الجزیره نوشت، یحیی سریع، سخنگوی انصارالله، گفت که نیروهای این گروه در حالت آمادهباش برای هرگونه تحول نظامی هستند؛ زیرا به نظر میرسد نیروهای طرفدار دولت در حال آماده شدن برای تلافی حملات پنجشنبه و از سرگیری جنگ عمدتا خاموش یمن هستند. تحلیلگران به الجزیره گفتند که به نظر میرسد یمن به یک درگیری گستردهتر نزدیک میشود. «فواد موسد»، محقق یمنی، معتقد است که وضعیت نه صلح و نه جنگ به پایان رسیده است.
«احمد ناجی»، تحلیلگر ارشد گروه بینالمللی بحران، نیز بر این باور است که تشدید تنش به این معنی است که تهدید جنگ تمام عیار بین دو طرف دیگر دور از ذهن نیست. به گزارش رویترز، درگیری ۱۰ساله ریاض با حوثیها بهطور فزایندهای با جنگ اخیر در منطقه گره خورده است؛ زیرا اقدامات حوثیها، مانند محاصره دریای سرخ که صادرات نفت عربستان را مختل کرده، خطر رویارویی منطقهای گستردهتر را افزایش داده است. با این حال، رویترز مینویسد که همکاری عربستان و ایالات متحده نیز در تمام سطوح، از جمله از نظر عملیاتی با فرماندهی مرکزی ایالات متحده، «بسیار بالا»ست.