علیرضا رئیسی در بیستوچهارمین کنگره بینالمللی انجمن علمی باروری و ناباروری ایران با محوریت جوانی جمعیت، سه روند کاهش باروری، افت مستمر موالید و شتاب گرفتن سالمندی را از مهمترین چالشهای جمعیتی کشور دانست.
وی با تشریح وضعیت جمعیتی ایران اظهار کرد: تداوم این روندها میتواند ساختار جمعیت کشور را در سالهای آینده با تغییرات جدی مواجه کند.
نرخ باروری ایران به ۱.۳۴ فرزند کاهش یافت
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به روند نزولی نرخ باروری کل کشور گفت: این شاخص از ۱.۵۴ فرزند به ازای هر زن در سال ۱۴۰۲ به ۱.۴۴ در سال ۱۴۰۳ و ۱.۳۴ در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
به گفته رئیسی، در حال حاضر ۲۹ استان از مجموع ۳۱ استان کشور پایینتر از سطح جانشینی جمعیت قرار دارند. سطح جانشینی بهطور معمول حدود ۲.۱ فرزند به ازای هر زن در نظر گرفته میشود؛ سطحی که برای حفظ جمعیت در بلندمدت، بدون در نظر گرفتن مهاجرت، اهمیت دارد.
کاهش ۴۳ درصدی تولدها در یک دهه
رئیسی با اشاره به کاهش تعداد موالید در کشور اظهار کرد: تعداد تولدها از یک میلیون و ۵۷۰ هزار و ۲۱۹ مورد در سال ۱۳۹۴ به حدود ۸۹۲ هزار مورد در سال ۱۴۰۴ رسیده است؛ به این ترتیب، شمار موالید طی یک دهه حدود ۴۳ درصد کاهش یافته است.
وی همچنین با اشاره به آمار ششماهه نخست سال ۱۴۰۵ گفت: بررسی دادههای این دوره از ادامه روند کاهشی موالید در مقایسه با مدت مشابه سال قبل حکایت دارد.
کاهش ازدواج و تأخیر در فرزندآوری؛ عوامل مؤثر بر افت باروری
معاون بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر ضرورت بررسی عوامل ساختاری کاهش باروری تصریح کرد: مقایسه نرخ باروری کل با نرخ باروری نکاحی نشان میدهد مسئله فقط به کاهش تمایل زوجهای متأهل به فرزندآوری محدود نیست.
به گفته وی، نرخ باروری نکاحی حدود ۲.۵۴ فرزند است، در حالی که نرخ باروری کل به ۱.۳۴ فرزند رسیده است. این فاصله نشان میدهد کاهش ازدواجها و تأخیر در تشکیل خانواده و تولد فرزند نخست، در افت شاخص باروری کشور نقش مهمی دارد.
رئیسی افزود: ازدواجها در فاصله سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴ حدود ۲۳ درصد کاهش یافته است. میانگین سن ازدواج زنان در کشور حدود ۲۴ سال و میانگین سن مادر شدن هنگام تولد نخستین فرزند حدود ۲۷ سال است.
وی توضیح داد: افزایش سن ازدواج و فاصله زمانی تا تولد فرزند اول، فرصت فرزندآوری خانوادهها را محدودتر میکند و میتواند احتمال تولد فرزندان دوم و سوم را نیز کاهش دهد.
۲۹ استان در مسیر سالمندی جمعیت
رئیسی با اشاره به تغییر ساختار سنی جمعیت کشور گفت: سهم جمعیت ۶۰ سال و بیشتر از حدود ۹ درصد در سال ۱۳۹۵ به حدود ۱۲ درصد در سال ۱۴۰۵ افزایش یافته و میانه سنی جمعیت ایران نیز اکنون حدود ۳۵ سال است.
به گفته معاون بهداشت وزارت بهداشت، این شاخصها نشان میدهد جمعیت ایران بهتدریج از ساختار جوان فاصله گرفته و روند سالمندی در آن سرعت گرفته است.
وی همچنین از کاهش رشد طبیعی جمعیت خبر داد و گفت: این شاخص از حدود ۱.۳ درصد در سال ۱۳۹۰ به حدود نیم درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
رئیسی با اشاره به پیامدهای کاهش موالید در سالهای گذشته افزود: کوچک شدن گروههای سنی متولدشده در دهههای قبل، در آینده تعداد مادران بالقوه را کاهش میدهد. بنابراین حتی ثابت ماندن نرخ باروری نیز بهتنهایی برای متوقف کردن روند کاهش تعداد تولدها کافی نخواهد بود.
افزایش نیاز به خدمات سلامت سالمندی
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به پیامدهای تغییر ساختار سنی جمعیت برای نظام سلامت خاطرنشان کرد: با افزایش سهم سالمندان، نیاز به خدمات سلامت سالمندی، مراقبتهای طولانیمدت و برنامهریزی متناسب با شرایط جمعیت نیز افزایش پیدا میکند.
این تغییرات میتواند ضرورت بازنگری در ظرفیت و نحوه ارائه خدمات درمانی و مراقبتی را در سالهای آینده پررنگتر کند.
سیاستهای جمعیتی باید متناسب با شرایط استانها باشد
رئیسی با تأکید بر تفاوتهای منطقهای در شاخصهای جمعیتی گفت: اجرای یک سیاست یکسان برای همه استانها پاسخگوی شرایط جمعیتی کشور نیست.
به گفته وی، تفاوت استانها در سطح باروری، سن ازدواج، فاصله ازدواج تا تولد فرزند نخست و سرعت سالمندی ایجاب میکند برنامهها و مداخلات متناسب با ویژگیهای هر منطقه طراحی و اجرا شوند.
وی یکی از اولویتهای سیاستگذاری جمعیتی را تمرکز بر زنجیره ازدواج تا تولد فرزند اول دانست و افزود: برنامههای جوانی جمعیت نباید صرفاً بر تولد فرزندان دوم و سوم متمرکز باشند، بلکه سن ازدواج و فاصله زمانی تا تولد نخستین فرزند نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
نقش نظام سلامت در درمان ناباروری و حمایت از فرزندآوری
معاون بهداشت وزارت بهداشت تقویت نقش نظام سلامت را از دیگر اولویتهای مواجهه با چالشهای جمعیتی برشمرد.
به گزارش وبدا، رئیسی در پایان بر ضرورت توسعه مشاوره فرزندآوری، شناسایی فعال زوجهای نیازمند خدمات، تشخیص و درمان ناباروری، مراقبت از بارداری سالم، کاهش سزارینهای غیرضروری و پیشگیری از سقط تأکید کرد.
مجموع آمارهای اعلامشده از سوی معاون بهداشت وزارت بهداشت نشان میدهد کاهش باروری و موالید در ایران تنها یک مسئله آماری نیست، بلکه با عواملی مانند ازدواج، زمان تشکیل خانواده، ساختار سنی جمعیت و ظرفیت نظام سلامت ارتباط دارد؛ عواملی که سیاستگذاری جمعیتی در سالهای آینده را با ضرورت توجه همزمان به چند حوزه مواجه میکند.
ستاره صبح