هزاران سال پیش از ساخت اهرام مصر، مردمانی که در سواحل دریای سیاه در اروپا زندگی می‌کردند، مقادیر چشمگیری طلا را همراه با مردگان خود به خاک می‌سپردند. یکی از این افراد در حالی دفن شد که صدها شیء ارزشمند در اطراف او قرار داشت. در گورهای دیگر نیز اشیای طلایی نفیس و پرکار به‌عنوان پیشکش قرار داده شده بود، بدون آن‌که بقایای انسانی در آن‌ها وجود داشته باشد.
این یافته‌های شگفت‌انگیز از گورستانی ۶۵۰۰ ساله در بلغارستان به دست آمده‌اند؛ محوطه‌ای که یکی از قدیمی‌ترین مجموعه‌های شناخته‌شده اشیای طلای ساخته‌شده به دست بشر را در خود جای داده است.
این گنجینه در پی کشفی غیرمنتظره در سال ۱۹۷۲ آشکار شد؛ زمانی که رایچو مارینوف، راننده دستگاه حفاری، هنگام انجام عملیات ساختمانی در منطقه صنعتی شهر وارنا، با اشیای باستانی روبه‌رو شد. بررسی‌های باستان‌شناختی به شناسایی گورستانی گسترده از عصر مس انجامید که قدمت آن به حدود ۴۶۰۰ تا ۴۳۵۰ پیش از میلاد می‌رسد.
پژوهشگران در سال‌های بعد هزاران شیء را از این محوطه کشف کردند؛ آثاری که درک ما از ثروت و ساختار اجتماعی جوامع پیشاتاریخی را دگرگون کردند.
گورستان باستانی وارنا؛ محوطه‌ای پیشاتاریخی مملو از طلا
گورستان باستانی وارنا بیش از سه هزار اثر طلایی با وزن مجموع بیش از شش کیلوگرم را در خود جای داده است. باستان‌شناسان در کنار ابزارهای مسی، سفالینه‌ها، تیغه‌های سنگ چخماق و اشیای ساخته‌شده از صدف‌های دریایی، دستبندها، مهره‌ها، قطعات تزئینی، آویزها و زیورآلات طلایی را کشف کردند.
بااین‌حال، توزیع طلا در این گورستان به‌شکل چشمگیری نابرابر بود. بر اساس اطلاعات موزه منطقه‌ای تاریخ وارنا، تنها در ۶۲ مجموعه تدفینی اشیای طلا یافت شد. همچنین چهار گور با شماره‌های ۱، ۴، ۳۶ و ۴۳، در مجموع بیش از پنج کیلوگرم از این فلز گران‌بها را در خود جای داده بودند.
گور شماره ۴۳ همچنان چشمگیرترین تدفین این گورستان محسوب می‌شود که بقایای انسانی در آن کشف شده است. باستان‌شناسان اسکلت مردی بزرگسال را در این گور یافتند که حدود یک‌ونیم کیلوگرم اشیای طلایی، از جمله زیورآلات نفیس و اشیای تشریفاتی ارزشمند، در کنار او قرار داشت.
تمرکز چشمگیر این حجم از اشیای گران‌بها در یک گور نشان می‌دهد که این مرد در جامعه خود از جایگاهی استثنایی برخوردار بوده است.
هویت این مرد همچنان ناشناخته است و مشخص نیست که او رهبری سیاسی، جایگاه مذهبی یا شکل دیگری از قدرت اجتماعی را در اختیار داشته است. بااین‌حال، شیوه تدفین او نشان می‌دهد که تمایزهای طبقاتی و جایگاه اجتماعی در آن جامعه به‌طرز چشمگیری آشکار بوده است.
راز گورهای خالی در گورستان ۶۵۰۰ ساله وارنا
برخی از غنی‌ترین گورهای گورستان وارنا هیچ بقایای اسکلت انسانی در خود نداشتند. در عوض، باستان‌شناسان با اشیای تدفینی مواجه شدند که با دقت در کنار یکدیگر چیده شده بودند؛ از جمله زیورآلات طلایی و اشیایی که با بازنمایی نمادین بدن انسان ارتباط داشتند.
پژوهشگران این یافته‌های غیرمعمول را نوعی تدفین نمادین می‌دانند که گاهی از آن با عنوان «قبر خالی» یا «قبر یادمانی» (سنوتاف) یاد می‌شود.
هدف دقیق از این نوع تدفین همچنان مشخص نیست، اما ممکن است این گورها کارکردی آیینی داشته یا به یاد افرادی ساخته شده باشند که در مکانی دیگر به خاک سپرده شده‌اند.
تفاوت میان گورهای مملو از اشیای گران‌بها و تدفین‌هایی که وسایل اندکی در آن‌ها یافت شده است، از جامعه‌ای حکایت دارد که در آن ثروت و اعتبار اجتماعی به‌هیچ‌وجه به‌طور برابر توزیع نشده بود.
طلا در این گورستان صرفاً جنبه تزئینی نداشت؛ محل قرار گرفتن آن در گورها، تمایزهای اجتماعی و احتمالاً باورهای مذهبی را نیز بازتاب می‌داد.
طلا، تجارت و قدرت؛ پیش از ساخت اهرام مصر
مردمان وارنا همچنین با شبکه‌های مبادلاتی ارتباط داشتند که فراتر از محدوده جغرافیایی محل زندگی آن‌ها امتداد می‌یافت. صدف‌های دریایی اسپوندیلوس (Spondylus) متعلق به دریای مدیترانه که در این گورستان کشف شده‌اند، نشان می‌دهند ساکنان این منطقه به موادی از سرزمین‌های دوردست دسترسی داشته‌اند.
آثار مسی نیز از برخورداری آن‌ها از سنت‌های پیشرفته فلزکاری حکایت می‌کند.
این ارتباطات نشان می‌دهد که جامعه وارنا، قرن‌ها پیش از ظهور نخستین اهرام مصر، بخشی از جهانی پیچیده از نظر اقتصادی و فرهنگی بوده است.
اگرچه در مناطق دیگر نیز اشیای طلایی منفردی کشف شده‌اند که احتمال داده می‌شود قدمت بیشتری داشته باشند، گورستان وارنا یکی از قدیمی‌ترین مجموعه‌های بزرگ و دارای تاریخ‌گذاری معتبر از اشیای طلای ساخته‌شده به دست بشر را در خود جای داده است.
اهمیت این محوطه تنها به گنجینه طلای آن محدود نمی‌شود، بلکه یافته‌های تدفینی آن اطلاعات ارزشمندی درباره شکل‌گیری سلسله‌مراتب اجتماعی در اروپای پیشاتاریخی ارائه می‌دهد.
امروزه بسیاری از این اشیای شگفت‌انگیز در موزه باستان‌شناسی وارنا به نمایش گذاشته شده‌اند؛ آثاری که شواهدی از جامعه‌ای را حفظ کرده‌اند که در آن، هزاران سال پیش از شکل‌گیری نخستین پادشاهی‌های اروپا، طلا به نمادی قدرتمند از منزلت و جایگاه اجتماعی تبدیل شده بود.
خبرآنلاین
منبع خبر: arkeonews.net، منتشرشده در ۹ نوامبر ۲۰۲۶ برابر با ۱۸ آبان ۱۴۰۵