برآورد مطالعات مختلف از خسارت آلودگی هوا
یک پژوهش جدید در سال ۱۴۰۵، هزینه ناشی از مرگ‌های زودرس منتسب به آلودگی هوا را با استفاده از داده‌های مطالعه جهانی بار بیماری‌ها بررسی کرده است. نتیجه این مطالعه نشان می‌دهد تنها در سال ۱۳۹۸، هزینه بهره‌وری ازدست‌رفته ناشی از این مرگ‌ها حدود ۲۹۳ میلیون دلار بوده است.
بانک جهانی در مطالعه‌ای درباره کیفیت هوای تهران برآورد کرده بود که هزینه‌های اقتصادی مرگ‌ومیر و بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا در پایتخت، حدود ۲.۶ میلیارد دلار در سال است.
یک پژوهش علمی منتشرشده در مجله Environmental Research نیز با استفاده از داده‌های سال ۲۰۱۷، حدود ۷۱۴۶ مورد مرگ در افراد بالای ۲۵ سال را به مواجهه با ذرات معلق PM2.5 در تهران نسبت داده است. ارزش اقتصادی این خسارت، بسته به روش ارزش‌گذاری، بین ۵۹۱ میلیون دلار تا ۲.۸۹۴ میلیارد دلار در سال برآورد شده است.
در روش ارزش آماری زندگی، رقم نزدیک به ۲.۹ میلیارد دلار به دست آمده که معادل حدود ۴.۸ درصد تولید ناخالص داخلی تهران در آن زمان بوده است.
پژوهش دیگری که وضعیت تهران را در سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۱ بررسی کرده، نشان می‌دهد شاخص کیفیت هوا در این شهر در حدود ۱۷ تا ۳۳ درصد روزهای سال در محدوده ناسالم برای گروه‌های حساس یا ناسالم قرار داشته است. این مطالعه همچنین سهم منابع متحرک، یعنی خودروها و وسایل نقلیه، را در انتشار آلاینده‌ها حدود ۸۴ درصد برآورد کرده است.
افزایش هزینه درمان
مطالعات انجام‌شده در ایران نشان داده‌اند که افزایش آلودگی هوا با افزایش بستری‌های تنفسی و مراجعه به اورژانس ارتباط دارد. بانک جهانی نیز در بررسی خود درباره تهران تأکید کرده است که روزهای آلوده‌تر با افزایش پذیرش بیمارستانی همراه بوده‌اند.
یک مطالعه جدید درباره بار اقتصادی بیماری‌های ناشی از آلودگی هوا در ایران نیز نشان داده است که هزینه‌های مستقیم پزشکی، در کنار هزینه‌های غیرپزشکی و غیرمستقیم، بار قابل‌توجهی ایجاد می‌کنند. در نمونه مورد بررسی این مطالعه، متوسط هزینه مستقیم پزشکی برای هر بیمار حدود ۴۴۸۵ دلار و متوسط هزینه غیرمستقیم حدود ۱۷۱۳ دلار برآورد شده است. البته این ارقام مربوط به نمونه و روش همان مطالعه هستند و نباید آن‌ها را به کل جمعیت ایران تعمیم داد.
افت بهره‌وری
پژوهش منتشرشده در سال ۱۴۰۴ درباره هزینه اقتصادی مرگ‌های ناشی از PM2.5 در ایران نشان داده است که بین سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۶، مرگ‌های منتسب به آلودگی هوای محیطی در مجموع حدود ۳.۷۹ میلیون سال زندگی بالقوه مولد را از بین برده‌اند.
هزینه بهره‌وری ازدست‌رفته در این دوره حدود ۵.۶۲ میلیارد دلار برآورد شده است. این هزینه از حدود ۱۱۹ میلیون دلار در سال ۲۰۰۱ به حدود ۴۹۱ میلیون دلار در سال ۲۰۱۶ افزایش یافته است.
بانک جهانی در بررسی هزینه‌های آلودگی هوای تهران تأکید کرده بود که محاسبه خسارت صرفاً بر اساس بیماری و مرگ، تصویر کاملی از زیان اقتصادی ارائه نمی‌دهد. هزینه‌هایی مانند کاهش بهره‌وری، تعطیلی مدارس، کاهش کیفیت زندگی و خسارت به سایر فعالیت‌ها نیز باید مورد توجه قرار گیرند.
وضعیت ایران در آمارهای جهانی
داده‌های بین‌المللی نیز نشان می‌دهند که مسئله آلودگی هوا محدود به تهران نیست. گزارش State of Global Air 2025 که با همکاری مؤسسه Health Effects Institute، مؤسسه سنجش و ارزیابی سلامت دانشگاه واشنگتن و NCD Alliance تهیه شده، داده‌های آلودگی هوا و بار بیماری را برای بیش از ۲۰۰ کشور بررسی کرده است.
این گزارش بر اساس داده‌های تا سال ۲۰۲۳ اعلام می‌کند که آلودگی هوا در جهان در سال ۲۰۲۳ با حدود ۷.۹ میلیون مرگ ارتباط داشته و همچنان یکی از مهم‌ترین عوامل خطر مرگ زودرس در جهان است.
در مورد ایران نیز داده‌های IQAir نشان می‌دهد میانگین سالانه PM2.5 کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۸.۱ میکروگرم بر مترمکعب بوده است؛ یعنی حدود ۵.۶ برابر راهنمای سالانه سازمان جهانی بهداشت. ایران در رتبه‌بندی سال ۲۰۲۵ این مؤسسه، در میان ۱۴۳ کشور، رتبه ۲۲ را از نظر آلودگی هوا داشته است.
سازمان جهانی بهداشت نیز در سال ۲۰۲۵ پروفایل سلامت محیطی ایران را منتشر کرده و آلودگی هوا را در چارچوب چالش‌های سلامت محیطی کشور بررسی کرده است.
خسارت مرگ‌های منتسب به آلودگی هوا
معاون بهداشت وزارت بهداشت در آبان ۱۴۰۴ اعلام کرد که در سال ۱۴۰۳ حدود ۵۸ هزار و ۹۷۵ نفر در ایران بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست داده‌اند؛ یعنی به‌طور متوسط حدود ۱۶۱ نفر در روز.
بر اساس همان اظهارات، خسارت اقتصادی مرگ‌های منتسب به آلودگی هوا در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۷.۲ میلیارد دلار برآورد شده است.
ضرورت کاهش آلاینده‌ها
آلودگی هوا را باید مسئله‌ای اقتصادی و کلان دانست، نه صرفاً موضوعی مرتبط با سلامت یا محیط‌زیست. بنابراین، کاهش آلودگی هوا تنها هزینه‌ای برای دولت نیست؛ بلکه می‌تواند نوعی سرمایه‌گذاری اقتصادی باشد.
کاهش PM2.5 و سایر آلاینده‌ها به معنای کاهش هزینه‌های درمان، کاهش غیبت از کار، افزایش بهره‌وری، کاهش مرگ‌های زودرس و در نهایت افزایش ظرفیت تولید اقتصاد است.
برگرفته از تجارت‌نیوز تجارت نیوز