بر اساس آمارهای اعلام‌شده از سوی مسئولان وزارت بهداشت، شمار حیوان‌گزیدگی‌ها در سال‌های اخیر به بیش از ۴۰۰ هزار مورد رسیده و موارد مرگ ناشی از هاری نیز همچنان گزارش می‌شود؛ بیماری‌ای که پیشگیری به‌موقع پس از مواجهه با حیوان مشکوک، در آن اهمیت حیاتی دارد.
۹۵ درصد حیوان‌گزیدگی‌ها مربوط به سگ و گربه است
محمد زینتی، رئیس اداره بیماری‌های زئونوز وزارت بهداشت، پیش‌تر اعلام کرده بود که حدود ۹۵ درصد موارد حیوان‌گزیدگی در کشور به سگ و گربه مربوط می‌شود. بر اساس این آمار، حدود ۸۰ درصد موارد ناشی از سگ‌گزیدگی و ۱۵ درصد ناشی از گربه‌گزیدگی است؛ پنج درصد باقی‌مانده نیز به سایر حیوانات اختصاص دارد.
به گفته این مقام مسئول، بیش از نیمی از سگ‌هایی که افراد را گاز می‌گیرند، صاحب‌دار هستند و بسیاری از آن‌ها واکسیناسیون دریافت نکرده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که پیشگیری از هاری تنها به مدیریت سگ‌های بدون صاحب محدود نیست و واکسیناسیون و مسئولیت‌پذیری صاحبان حیوانات نیز نقش مهمی دارد.
هزینه سنگین واکسن و سرم ضد هاری
هزینه واکسیناسیون و مراقبت‌های پس از حیوان‌گزیدگی، یکی دیگر از ابعاد این مسئله است. طبق آمار اعلام‌شده از سوی رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، هزینه هر دوز واکسن هاری در سال ۱۴۰۳ حدود هفت یورو بوده است.
با توجه به اینکه افراد مواجه‌شده با خطر هاری ممکن است به چند نوبت واکسن نیاز داشته باشند، مجموع هزینه‌ها در مقیاس صدها هزار مورد به رقم قابل‌توجهی می‌رسد. در همین زمینه، برآورد هزینه سالانه حدود ۲۴ میلیون یورو مطرح شده است. همچنین هزینه هر نوبت سرم ضد هاری، در مواردی که تزریق آن ضرورت داشته باشد، حدود ۲۰ یورو اعلام شده است.
این ارقام بر ضرورت پیشگیری، واکسیناسیون حیوانات و کاهش موارد مواجهه پرخطر تأکید می‌کنند؛ با این حال، هزینه نهایی مراقبت برای هر فرد به نوع مواجهه و اقدامات درمانی موردنیاز بستگی دارد.
هشدار درباره سگ‌های بدون صاحب و نقش روباه‌ها در انتقال هاری
خلیلی سگ‌های بدون صاحب را یکی از دغدغه‌های بهداشت عمومی می‌داند و به خطرهایی از جمله حمله به شهروندان، به‌ویژه کودکان، و انتقال عوامل بیماری‌زا و انگل‌ها اشاره می‌کند. او همچنین معتقد است غذا‌رسانی بدون نظارت و برنامه کنترلی ممکن است به افزایش جمعیت این حیوانات منجر شود.
در کنار این موضوع، پیام محبی، دامپزشک و مؤسس دانشگاه علمی‌کاربردی بیمارستان دامپزشکی تهران، درباره نقش روباه‌ها در انتقال هاری هشدار داده است. خلیلی نیز در گفت‌وگو با خبرآنلاین تأکید کرده که ادعای ناقل خاموش بودن طولانی‌مدت روباه‌ها مبنای علمی ندارد.
او می‌گوید روباه از گونه‌های حساس به هاری است و ابتلا به این بیماری معمولاً به مرگ حیوان منتهی می‌شود. با این حال، حیوان آلوده ممکن است پیش از آشکار شدن علائم نیز ویروس را از طریق بزاق منتقل کند.
راهکارهای کنترل حیوان‌گزیدگی چیست؟
خلیلی بر ضرورت برنامه‌ریزی مستمر برای مدیریت جمعیت سگ‌های بدون صاحب تأکید می‌کند. از جمله راهکارهایی که او قابل‌بررسی می‌داند، جمع‌آوری و انتقال حیوانات به مراکز نگهداری، واکسیناسیون، مراقبت‌های بهداشتی و واگذاری آن‌ها به سرپرستان مناسب است.
در عین حال، آمار مربوط به سگ‌های صاحب‌دار نشان می‌دهد که اجرای برنامه‌های واکسیناسیون و افزایش آگاهی صاحبان حیوانات نیز باید بخشی از راهبرد پیشگیری باشد.
پس از گازگرفتگی حیوان مشکوک به هاری چه باید کرد؟
هاری بیماری خطرناکی است و در صورت بروز علائم بالینی، معمولاً پیامد بسیار شدیدی دارد. به همین دلیل، افرادی که از سوی حیوانی مشکوک گاز گرفته یا در معرض بزاق آن قرار گرفته‌اند، باید در سریع‌ترین زمان ممکن برای ارزیابی پزشکی و دریافت مراقبت‌های پیشگیری پس از مواجهه به مرکز درمانی مراجعه کنند.
شست‌وشوی فوری و کامل محل زخم با آب و صابون و دریافت ارزیابی تخصصی، از اقدامات مهم پس از مواجهه است. نباید برای مشاهده علائم در حیوان یا بروز نشانه‌های بیماری در فرد منتظر ماند.
با توجه به شمار بالای حیوان‌گزیدگی و هزینه‌های مرتبط با پیشگیری از هاری، کنترل جمعیت حیوانات، واکسیناسیون، مسئولیت‌پذیری صاحبان حیوانات و دسترسی سریع به مراقبت‌های پزشکی، از محورهای اصلی مقابله با این خطر به شمار می‌روند.
خبرآنلاین