بازار لوازمالتحریر در آستانه آغاز سال تحصیلی جدید، برخلاف روال سالهای گذشته هنوز رونق مورد انتظار را ندارد و همزمان با افزایش ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی قیمت برخی کالاها، با کاهش قدرت خرید خانوارها و افت تقاضا نیز مواجه شده است. فعالان این بازار از مشکلات ثبت سفارش و تخصیص ارز برای واردات و افزایش حضور کالاهای قاچاق در برخی گروههای تخصصی و فانتزی خبر میدهند؛ شرایطی که خرید یک دفتر، خودکار یا ماژیک را برای بسیاری از دانشجویان و خانوادهها از یک خرید روزمره به تصمیمی حساب شده تبدیل کرده است. محسن گلستانی، رئیس اتحادیه لوازمالتحریر درباره افزایش قیمتها در بازار میگوید: قیمت انواع لوازمالتحریر در فاصله شهریور سال گذشته تا شهریور امسال بین ۵۰ تا ۱۰۰ درصد افزایش پیدا کرده است.
به گفته گلستانی، بیشترین رشد قیمت در بخش محصولات سلولزی، بهویژه دفتر و کاغذ تحریر، اتفاق افتاده است. افزایش شدید قیمت کاغذ باعث شده هزینه تولید و عرضه این محصولات بالا برود. در کنار آن، کالاهایی که در فرایند تولید به مواد پتروشیمی و محصولات شیمیایی وابسته هستند نیز با افزایش قیمت مواجه شدهاند. خودکار، ماژیک و بخشی از لوازم مورد استفاده در حوزه محصولات هنری از جمله کالاهایی هستند که تحت تأثیر افزایش قیمت مواد اولیه قرار گرفتهاند. گلستانی معتقد است؛ افزایش قیمت لوازمالتحریر در مجموع همچنان از نرخ تورم عمومی کشور پایینتر است و احساس مردم نسبت به افزایش قیمتها ممکن است شدیدتر از میزان واقعی تورم این بخش باشد، زیرا خرید لوازمالتحریر معمولا به صورت عمده و سالانه انجام میشود. گلستانی معتقد است؛ مشکل اصلی بازار لوازمالتحریر در شرایط فعلی، بیش از آنکه مربوط به عرضه باشد، به کاهش تقاضا بازمیگردد. کاهش قدرت خرید خانوارها موجب شده خانوادهها در آستانه سال تحصیلی با احتیاط بیشتری خرید کنند و به سمت کالاهای اقتصادیتر بروند. او میگوید: در سالهای گذشته خانوادهها معمولا در اواخر مرداد و اوایل شهریورماه برای خرید بخش عمده لوازم مورد نیاز فرزندان خود اقدام میکردند، اما امسال این اتفاق نیفتاده است.
به گفته رئیس اتحادیه لوازمالتحریر، در بازار حتی اصطلاحی وجود دارد که میگویند هنوز بوی سر کلاس نمیآید؛ یعنی موج معمول خریدهای پیش از آغاز سال تحصیلی شکل نگرفته است. یکی دیگر از عوامل موثر بر کاهش تقاضا، تردید خانوادهها نسبت به نحوه برگزاری مدارس است. تجربه سال گذشته که بخشی از سال تحصیلی به شکل غیرحضوری برگزار شد، باعث شده برخی خانوادهها نسبت به خرید حجم بالای لوازمالتحریر احتیاط کنند. بخشی از کالاهایی که سال گذشته خریداری شده بود نیز عملا به دلیل غیرحضوری بودن مدارس مصرف نشده است مانند کیف و ….
گلستانی پیشبینی میکند؛ الگوی خرید خانوارها در سال تحصیلی جدید تغییر کند به این صورت که اگر در گذشته خانوادهها یکبار در ابتدای سال تحصیلی خرید عمده انجام میدادند، امسال احتمالا خریدها به شکل مرحلهای انجام خواهد شد. خانوادهها ممکن است در ابتدای سال تنها کالاهای ضروری را خریداری کنند و در ماههای بعد، متناسب با شرایط مدارس و میزان مصرف، دوباره برای خرید لوازمالتحریر اقدام کنند. او تاکید میکند: کاهش قدرت خرید باعث شده خانوادهها علاوه بر کاهش حجم خرید، در انتخاب کالا نیز محتاطتر شوند و به سمت محصولات ارزانتر و اقتصادیتر حرکت کنند.
همین مسئله موجب شده فعالان بازار انتظار رونق قابل توجهی برای بازار نوشتافزار در سال جاری نداشته باشند. رئیس اتحادیه لوازمالتحریر همچنین به تنوع بالای محصولات این بازار اشاره کرده و میگوید: همه کالاهای موجود در بازار، محصولات عمومی و آموزشی نیستند. بخش عمده مصرف روزمره شامل؛ مداد، خودکار، پاککن، تراش، جامدادی و دفتر است که بخش قابل توجهی از آنها در داخل کشور تولید میشود. اما در کنار این محصولات، کالاهای تخصصی برای مصارف هنری، صنعتی، اداری، کادویی، مهندسی و نقشهکشی نیز وجود دارد که اغلب وارداتی هستند.
به گفته گلستانی، تولید بسیاری از این کالاهای تخصصی به دلیل محدود بودن حجم مصرف در کشور از نظر اقتصادی توجیه ندارد یا دانش و فناوری لازم برای تولید آنها در داخل وجود ندارد، بنابراین بازار در این بخش همچنان به واردات وابسته است. او همچنین وجود کالاهای فانتزی و شخصیتمحور را یکی دیگر از بخشهای متاثر از واردات عنوان کرده و ادامه میدهد: محصولاتی مانند خودکارها و مدادهای فانتزی و کالاهایی که با شخصیتهای مختلف کارتونی طراحی میشوند، به دلیل جذابیت بصری برای کودکان و نوجوانان تقاضای خاص خود را دارند و بخشی از آنها از مسیر واردات تأمین میشود. گلستانی تاکید میکند: اگرچه فعالان این حوزه با افزایش هزینههای تولید، واردات و تأمین کالا مواجه هستند، اما رکود موجود در بازار اجازه نمیدهد تمام افزایش هزینهها به مصرفکننده منتقل شود. افزایش بیش از ۵۰ درصدی قیمتها فشار زیادی بر خانوارها وارد میکند، اما فروشندگان نیز به دلیل کاهش قدرت خرید مردم با محدودیت مواجه هستند و بازار کشش افزایش بیشتر قیمتها را ندارد.
در چنین شرایطی، بازار لوازمالتحریر از یک سو با چالش تأمین کالا، مواد اولیه و واردات و از سوی دیگر با کاهش قدرت خرید خانوارها مواجه است؛ وضعیتی که باعث شده در آستانه سال تحصیلی جدید، برخلاف سالهای گذشته، خبری از رونق مورد انتظار در بازار نوشتافزار نباشد. در بخشی از این گفتوگو رئیس اتحادیه تولیدکنندگان لوازمالتحریر، با اشاره به وضعیت عرضه در بازار لوازمالتحریر به «اعتماد» میگوید: حدود ۶۰ درصد نیاز کشور از طریق تولید داخل تأمین میشود، اما همین بخش نیز وابستگی قابل توجهی به مواد اولیه خارجی دارد، بخش مهمی از مواد اولیه مورد استفاده در تولید لوازمالتحریر از محصولات پتروشیمی تأمین میشود و افزایش قیمت این مواد، مستقیما هزینه تمام شده تولید را بالا میبرد. به گفته گلستانی در سال گذشته هم با مشکلات مربوط به واردات مواد اولیه و هم با جهش قیمت محصولات پتروشیمی مواجه بودهاند که این شرایط باعث شده هزینه تولید افزایش پیدا کند و در نهایت قیمت کالاهای تولید داخل نیز بالا برود.
گلستانی تاکید میکند: اگرچه بخش قابل توجهی از نیاز بازار توسط تولیدکنندگان داخلی تأمین میشود، اما نمیتوان تولید لوازمالتحریر را کاملا مستقل از واردات دانست، زیرا زنجیره تولید در بسیاری از محصولات همچنان به مواد اولیه وارداتی وابسته است. از سوی دیگر، حدود ۴۰ درصد بازار لوازمالتحریر از طریق واردات تأمین میشود، اما در این بخش نیز محدودیتهای جدی وجود دارد. به گفته او، از تیرماه سال گذشته ثبت سفارش و تخصیص ارز مناسبی برای واردات محصولات نوشتافزار انجام نشده و به همین دلیل واردات به شکل معناداری کاهش یافته است.
لوازمالتحریر دیگر خرید تفننی نیست
«م. ا»، دانشجو است. او در مورد خرید لوازمالتحریر در سال جدید تحصیلی به «اعتماد» میگوید: الان بیشتر من با موبایل و لپتاپ کار میکنم. نیاز زیادی به کاغذ و دفتر و خودکار ندارم. خیلی از یادداشتها را در گوشی یا کامپیوتر ذخیره میکنیم و برای بعضی درسها هم فایلهای دیجیتال داریم. بنابراین خرید دفتر و کاغذ نسبت به گذشته کمتر شده است.
شاید گرانی باعث شده باشد کمی اقتصادیتر خرید کنیم، اما واقعیت این است که ترجیح ما نیست؛ بیشتر یک اجبار است، چون قبلا اگر وارد یک مغازه لوازمالتحریری میشدم و یک خودکار یا دفتر قشنگ میدیدم، ممکن بود بدون اینکه واقعا به آن احتیاج داشته باشم هم بخرم مخصوصا وقتی اول ترم میشد، خریدن چند دفتر، خودکار، ماژیک و وسایل مختلف برایم بخشی از حالوهوای شروع ترم بود، اما الان شرایط کاملا فرق کرده است. او ادامه میدهد: این روزها هزینه تحصیل فقط شهریه یا رفتوآمد نیست و همین وسایل ساده هم روی هزینههای ماهانه تأثیر میگذارند.
برای همین اگر دفتر قبلیام چند صفحه خالی داشته باشد، ترجیح میدهم همان را تمام کنم و بعد سراغ خرید دفتر جدید بروم. حتی در مورد خودکار هم رفتارم عوض شده است. قبلا ممکن بود چند خودکار مختلف داشته باشم؛ یکی برای نوشتن معمولی، یکی برای جزوه و حتی چند مدل رنگی. الان تا زمانی که خودکارم واقعا تمام نشود، سراغ خرید خودکار جدید نمیروم. اگر هم بخواهم بخرم، معمولا دنبال ارزانترین گزینهای هستم که کیفیت قابل قبولی داشته باشد. او ادامه میدهد: البته این تغییر تنها مربوط به من نیست. بین دوستانم هم خیلیها همین رفتار را دارند و برخی از آنها از سررسید برای نوشتن استفاده میکنند و کمتر کسی حاضر است برای یک دفتر یا خودکار صرفا به خاطر ظاهرش هزینه زیادی پرداخت کند. حتی اگر کسی از یک محصول فانتزی خوشش بیاید، اول قیمتش را نگاه میکند و بعد تصمیم میگیرد که واقعا به آن نیاز دارد یا نه.
وقتی خرید دفتر هم نیاز به حسابوکتاب دارد
«ح. ف»، دانشآموز دبیرستان است. او در این مورد به «اعتماد» میگوید: دیگر شبیه گذشته نمیتوانیم با خیال راحت وارد یک لوازمالتحریرفروشی شویم و هر کالایی را که دوست داریم، بخریم. قبلا خریدن یک دفتر زیبا، چند خودکار یا یک ماژیک جدید آنقدر مسئله بزرگی نبود، حتی گاهی بعضی وسایل را فقط به خاطر ظاهرشان میخریدیم، نه اینکه واقعا به آنها نیاز داشته باشیم. اما الان اولین چیزی که زمان خرید به آن فکر میکنم، قیمت آن است. حتی اگر وسیلهای را دوست داشته باشم، باز هم با خودم حساب میکنم که آیا واقعا به آن نیاز دارم یا نه، چون ممکن است همان وسیله را در خانه داشته باشم و فقط بخواهم یک مدل جدیدتر یا زیباتر بخرم.
زمانی که قیمت دفتر بالا میرود، دیگر نمیتوان برای هر درس یک دفتر جدا خرید یا دفترهای نیمه استفاده را کنار گذاشت. من چند دفتر دارم که هنوز قسمتهایی از آنها سفید است و ترجیح میدهم از همانها استفاده کنم. حتی گاهی برگههای یکطرفه را جدا میکنم و برای یادداشتهای روزانه یا چرکنویس استفاده میکنم. او ادامه میدهد: در مورد خودکار و مداد هم همین اتفاق افتاده است قبلا اگر خودکارم خوب نمینوشت، خیلی راحت یکی دیگر میخریدم الان سعی میکنم اول ببینم واقعا قابل استفاده نیست یا میشود مدتی دیگر از آن استفاده کرد. شاید این تغییر از بیرون خیلی کوچک به نظر برسد، اما وقتی چند قلم و چند دفتر و چند وسیله مختلف را کنار هم بگذاریم، در مجموع روی هزینهها تأثیر زیادی دارد.
اما موضوعی که بیشتر از خود افزایش قیمتها آزاردهنده است، این است که نمیتوان پیشبینی کرد ماه آینده قیمتها چقدر تغییر میکند. برای همین بعضی وقتها اگر وسیلهای را واقعا لازم داشته باشم، خریدش را عقب نمیاندازم، اما در عوض سعی میکنم تعداد کمتری بخرم. بین دوستان من هم شرایط تقریبا همین است. خیلیها دیگر خریدهای چندتایی انجام نمیدهند. اگر قبلا چند خودکار یا چند ماژیک میخریدند، الان یک عدد میخرند و وقتی تمام شد، دوباره سراغ خرید میروند. به نوعی خرید از حالت ذخیره کردن به مصرف کردن رسیده است.
منبع: روزنامه اعتماد