به گزارش ستاره صبح آنلاین از تجارت نیوز، شاخص فلاکت در ایران دیگر فقط یک عدد ترکیبی از تورم و بیکاری نیست؛ این شاخص اکنون به نقشهای از توزیع نابرابر فشار اقتصادی میان استانها تبدیل شده است.
شکاف کف و سقف شاخص فلاکت در استانها به ۳۳ درصد رسید
محاسبات نشان میدهد، شاخص فلاکت کل کشور در بهار ۱۴۰۵، با جمع نرخ بیکاری ۸.۱ درصدی و میانگین ۸۱.۹ درصدی تورم نقطهبهنقطه سه ماه نخست سال، به حدود ۹۰ درصد رسیده است. با این حال، پشت این متوسط کشوری شکافی عمیق پنهان شده؛ از شاخص ۷۹.۶ درصدی تهران تا رقم ۱۱۳.۱ درصدی ایلام، بیش از ۳۳ واحد درصد فاصله وجود دارد.
این فاصله در تیرماه بیشتر هم شده است. شاخص فلاکت برآوردی کل کشور در این ماه به ۹۶ درصد رسیده و ایلام با رقم ۱۲۰.۶ درصد همچنان در صدر جدول قرار گرفته است. لرستان، کردستان، کرمانشاه و هرمزگان نیز در محدوده ۱۱۵ تا ۱۱۹ درصد قرار دارند. در مقابل، تهران با شاخص ۸۳.۵ درصدی در پایینترین جایگاه جدول ایستاده است.
برای محاسبه تیرماه، به دلیل نبود نرخ بیکاری ماهانه، نرخ بیکاری بهار ۱۴۰۵ ثابت فرض شده و با تورم نقطهای تیر جمع شده است. با وجود این محدودیت، جهت حرکت شاخص روشن است: افزایش تورم در تیر، فشار فلاکت را در بیشتر استانها تشدید کرده و تعداد استانهای دارای شاخص سهرقمی را بهطور محسوسی افزایش داده است.
شاخص فلاکت ۱۳ استان در بهار امسال ۳ رقمی شد؛ در تیرماه به ۱۹ استان سرایت کرد
در بهار ۱۴۰۵ شاخص فلاکت در ۱۳ استان از مرز ۱۰۰ درصد عبور کرد؛ وضعیتی که نشان میدهد ترکیب تورم سنگین و ضعف بازار کار دیگر به چند استان محدود نیست. ایلام با شاخص ۱۱۳.۱ درصد در صدر جدول قرار گرفت. پس از آن لرستان با ۱۱۱.۵ درصد، کردستان با ۱۱۱.۱ درصد و کرمانشاه با ۱۱۰.۳ درصد ایستادند. تجمع چهار استان غربی در صدر جدول، از شکلگیری یک کانون جغرافیایی فشار اقتصادی حکایت دارد.
در ردههای بعدی، خراسان شمالی با شاخص ۱۰۴.۶ درصد، آذربایجان غربی و گلستان هر کدام با ۱۰۴.۱ درصد و چهارمحال و بختیاری با ۱۰۳.۹ درصد قرار گرفتند. هرمزگان، خوزستان، مرکزی، کهگیلویه و بویراحمد و خراسان رضوی نیز دیگر استانهایی بودند که شاخص آنها سهرقمی شد.
نکته مهم این است که همه استانهای صدرنشین الزاماً بالاترین نرخ بیکاری را نداشتند. برای نمونه، نرخ بیکاری ایلام ۸.۲ درصد بود، اما میانگین تورم نقطهای ۱۰۴.۹ درصدی آن، این استان را به صدر رساند. در مقابل، کرمانشاه هم تورم بالا داشت و هم نرخ بیکاری ۱۱.۹ درصدی را تجربه کرد؛ بنابراین فشار هر دو مؤلفه در آن همزمان عمل کرده است.
در نتیجه، صدر جدول بهار بیش از آنکه صرفاً تصویر بیکاری باشد، بازتاب غلبه تورم است؛ اما در برخی استانها مانند کرمانشاه و خوزستان، تورم و بیکاری بهطور همزمان بار فلاکت را سنگین کردهاند.
سمنان بزرگترین رشد شاخص فلاکت نسبت به متوسط بهار را تجربه کرد
در حالی که شاخص فلاکت کل کشور در بهار ۹۰ درصد بود، در تیرماه به ۹۶ درصد رسید؛ افزایشی که عمدتاً از جهش تورم نقطهبهنقطه ناشی شد. همزمان تعداد استانهای دارای شاخص فلاکت سهرقمی از ۱۳ استان در بهار به ۱۹ استان در تیر افزایش یافت. این تغییر نشان میدهد موج تورمی تابستان، نهفقط استانهای از پیش بحرانی، بلکه بخش بزرگتری از نقشه کشور را درگیر کرده است.
ایلام در تیرماه با شاخص ۱۲۰.۶ درصد صدرنشین ماند. لرستان با ۱۱۸.۹ درصد، کردستان با ۱۱۷ درصد، کرمانشاه با ۱۱۶ درصد و هرمزگان با ۱۱۵.۹ درصد در رتبههای بعدی قرار گرفتند. چهارمحال و بختیاری، آذربایجان غربی، گلستان، بوشهر و خوزستان نیز شاخصهایی بالاتر از ۱۰۸ درصد ثبت کردند.
برخی استانها در تیرماه جهشی قابلتوجه داشتند. سمنان با افزایش ۱۴.۹ واحد درصدی، بزرگترین رشد شاخص نسبت به متوسط بهار را تجربه کرد. بوشهر و فارس هرکدام ۱۳.۵ واحد درصد و هرمزگان ۱۲.۶ واحد درصد افزایش داشتند. در مقابل، شاخص خراسان جنوبی تقریباً بدون تغییر ماند و فقط ۰.۲ واحد درصد کاهش یافت.
تیرماه نشان داد افزایش فشار اقتصادی تنها به تثبیت رتبه استانهای صدرنشین منجر نشده، بلکه استانهای میانی را نیز به محدوده سهرقمی کشانده است؛ بنابراین مسئله اصلی دیگر فقط عمق فلاکت در چند استان نیست؛ دامنه جغرافیایی آن نیز بهسرعت در حال گسترش است.
تورم، موتور اصلی شاخص فلاکت شد، اما بیکاری رتبهها را جابهجا کرد
دادهها نشان میدهند تورم مؤلفه مسلط شاخص فلاکت در بهار و تیر ۱۴۰۵ بوده است. وقتی نرخ تورم نقطهای در بسیاری از استانها از ۹۰ و حتی ۱۰۰ درصد عبور کرده، سهم نرخ بیکاری تکرقمی یا کموبیش دو رقمی در ظاهر کوچکتر به نظر میرسد. با این حال، همین چند واحد درصد بیکاری میتواند جایگاه استانها را در جدول تغییر دهد.
نمونه روشن آن کرمانشاه است. میانگین تورم بهاری این استان ۹۸.۴ درصد بود، اما نرخ بیکاری ۱۱.۹ درصدی، شاخص نهایی را به ۱۱۰.۳ درصد رساند و آن را در رتبه چهارم قرار داد. خوزستان نیز با نرخ بیکاری ۱۱.۹ درصدی و تورم بهاری حدود ۹۰ درصد، شاخص ۱۰۱.۹ درصدی را ثبت کرد. هرمزگان هم در تیرماه با تورم نقطهای ۱۰۴.۷ درصد و نرخ بیکاری ۱۱.۲ درصدی، به شاخص ۱۱۵.۹ درصد رسید.
در نقطه مقابل، خراسان جنوبی با وجود تورم بهاری ۸۸.۴ درصدی، به دلیل نرخ بیکاری پایین ۴.۳ درصدی، شاخص ۹۲.۷ درصدی داشت. زنجان نیز با نرخ بیکاری ۵.۷ درصدی، بخشی از فشار تورمی را خنثی کرد و شاخص آن در بهار ۹۳.۸ درصد شد؛ بنابراین تورم سطح عمومی شاخص را تعیین میکند، اما بیکاری مرز میان استانهای نزدیک به یکدیگر را میسازد. استانی با تورم مشابه، در صورت داشتن بازار کار ضعیفتر، میتواند چندین پله بالاتر و در موقعیت بحرانیتری قرار گیرد.
تهران پایین جدول شاخص فلاکت ماند
تهران در هر دو مقطع بهار و تیرماه پایینترین شاخص فلاکت را میان استانهای کشور ثبت کرد. شاخص این استان در بهار ۷۹.۶ درصد و در تیرماه ۸۳.۵ درصد محاسبه شد. با این حال، قرار گرفتن تهران در پایین جدول نباید بهعنوان نشانهای از وضعیت مناسب بازار کار تفسیر شود؛ نرخ بیکاری تهران در بهار ۱۰.۶ درصد بود که بالاتر از متوسط ۸.۱ درصدی کشور قرار داشت.
عامل اصلی پایینتر بودن شاخص تهران، تورم استانی کمتر بود. میانگین تورم نقطهای تهران در سه ماه بهار حدود ۶۹ درصد برآورد شد؛ رقمی که بیش از ۱۲ واحد درصد پایینتر از متوسط کشور بود. در تیرماه نیز تورم نقطهای تهران به ۷۲.۹ درصد رسید و همچنان با استانهای صدرنشین فاصله زیادی داشت.
پس از تهران، البرز با شاخص ۸۶.۹ درصدی در بهار و ۸۹ درصدی در تیر، گیلان با ۸۵.۶ و ۸۹.۵ درصد، اصفهان با ۸۵.۸ و ۹۳.۵ درصد و قزوین با ۸۹.۲ و ۸۹.۵ درصد در نیمه پایین جدول قرار گرفتند. فاصله ایلام و تهران نیز از ۳۳.۵ واحد درصد در بهار به ۳۷.۱ واحد درصد در تیر افزایش یافت.
نتیجه آن است که پایین بودن شاخص تهران محصول تورم کمتر است، نه اشتغال بهتر. در سوی دیگر، استانهای غربی و مرزی همزمان با تورم شدیدتر و بازار کار شکنندهتر مواجهاند؛ شکافی که فشار اقتصادی را بهصورت کاملاً نامتوازن میان مناطق کشور توزیع کرده است.