به گزارش ستاره صبح آنلاین، وقتی کم سن و سال بودم، با خودم فکر میکردم، ریشه کن شدن فقر باید برای حاکمان کار سادهای باشد! اگر بانکها پول چاپ کنند و در اختیار فقرا قرار دهند، آنها مایحتاجشان را تهیه میکنند و از وضعیت فقر خارج میشوند!
در تصورات کودکی برایم عجیب بود که چرا دولتها با چنین کاری مردم فقیر خود را نجات نمیدهند و این خدمت را از آنها دریغ میکنند؟! اگر دولت میتواند پول تولید کند، چرا با چاپ پول فقر را از بین نمیبرد؟ امروز میدانم که آن کشمکش ذهنی کودکیام، یکی از بنیادیترین پرسشهای علم اقتصاد است.
اساتید اقتصاد با یک مثال به این پرسش پاسخ میدهند. فرض کنید در یک روستا ۱۰۰ نفر زندگی میکنند و مجموعاً ۱۰۰ قرص نان برای فروش وجود دارد. هر نفر بهطور متوسط یک واحد پول دارد و قیمت هر قرص نان یک واحد پول است. فرض کنید دولت تصمیم میگیرد برای کمک به مردم، پول بیشتری چاپ کند و به هر نفر یک واحد پول دیگر بدهد. چه اتفاقی میافتد؟ تعداد مردم همان ۱۰۰ نفر است. تعداد نانها هم همچنان ۱۰۰ قرص است. اما پولی که مردم در اختیار دارند دو برابر شده و حالا قدرت خرید بیشتری دارند و برای خرید همان تعداد نان رقابت میکنند. نانوا مجبور است با افزایش تقاضا، قیمت نان را بالا ببرد. نتیجه این است که قیمت نان افزایش پیدا میکند، اما تعداد نانها بیشتر نشده است. به این معنی که پول بیشتری در جیب مردم وجود دارد، اما کالای بیشتری برای خرید موجود نیست.
رابطه نقدینگی و تورم را میتوان در یک زنجیره ساده خلاصه کرد. دولت برای تأمین هزینههایش پول خلق میکند. حالا نقدینگی در جامعه افزایش پیدا کرده و اگر تولید کالا و خدمات متناسب با این افزایش رشد نکند، تقاضا برای خرید بالا میرود. تقاضای بیشتر در برابر عرضه محدود، قیمتها را افزایش میدهد. قدرت خرید پول کاهش پیدا میکند و مردم با همان درآمد قبلی، کالاهای کمتری میخرند.
پس چاپ پول به فقرا کمکی نمیکند، بلکه آنها را فقیر میکند. چون این قشر معمولاً بخش بزرگی از درآمدشان را صرف خوراک، مسکن و نیازهای ضروری میکنند و با افزایش تورم، قیمت همین کالاها سریعتر از قبل بر زندگی آنها اثر منفی میگذارد. فقر را نمیتوان با چاپ پول ریشهکن کرد. فقر زمانی کاهش پیدا میکند که قدرت تولید ثروت در جامعه افزایش یابد، فرصتهای شغلی ایجاد شود و قدرت خرید مردم بهصورت پایدار بالا برود. چاپ پول، عدد موجودی حساب مردم را بالا میبرد، اما رشد اقتصادی، مقدار کالا و خدماتی را که مردم میتوانند بخرند افزایش میدهد.
حجت الله فرزانی، کارشناس ارشد اقتصاد در گفتوگو با ستاره صبح در رابطه با تأثیر نقدینگی بر تورم تشریح کرد: در رابطه با نقدینگی بحث خلق پول توسط بانکها را داریم که سبب میشود نقدینگی رشد کند. اگر حجم پول متناسب با واحد کالاها رشد نکند نتیجه اش تورم است.
وی در ادامه گفت: اگر میخواهیم تورم را کنترل کنیم باید کنترل نقدینگی داشته باشیم برای کنترل نقدینگی هم باید حجم پول و رشد پول را کنترل کنیم و یا سرعت گردش پول را کاهش دهیم.
او در این خصوص تصریح کرد: اگر بانک مرکزی و دولتها به ویژه در بحث تأمین کسری بودجه نتوانند منابع بودجه را به درستی تأمین کنند و از روشهای استقراضی کسری بودجه تأمین شود، همین موضوع به افزایش نقدینگی دامن خواهد زد.
فرزانی در رابطه با نقش نظام بانکی در خلق پول و افزایش تورم یادآورشد: ناترازی بانکها سبب هدررفت منابع آنها شده و با عدم کسب درآمد کافی، مازاد شدن هزینهها و تهیه سپردههای مردم، کسری داشتهاند به همین دلیل مجبور میشوند از منابع بانک مرکزی که منبع پول پرقدرت است، استفاده کنند که هر زمان این امر صورت گیرد، چاپ پول صورت گرفته است.
وی افزود: یکی از روشهای کنترل نقدینگی، مدیریت بودجه کشور است. وقتی بودجه نویسی و بودجه ریزی درستی صورت گیرد و با کسری بودجه روبهرو نشویم یا درآمدهای بودجه محقق شود، به کنترل رشد نقدینگی کمک خواهد شد. اصلاح ساختار بودجه اهمیتی بالا دارد، اگر تغییر ساختاری صورت نگیرد، ساختار بودجه اصلاح نشود، تحریمها رفع نشود و درآمد ارزی نداشته باشیم، تورم فزاینده خواهد شد.
این اقتصاددان ضمن اشاره به تأثیر شرایط کشور بر اقتصاد پولی و مالی، در این رابطه اضافه کرد: چون کاهش هزینهها در شرایط فعلی کشور به سختی ممکن میشود از این رو دولت نمیتواند از این طریق بودجه را تراز کند. متأسفانه کسری بودجه مشکل دولت است که به خلق نقدینگی منجر خواهد شد.