مرتضی افقه، اقتصاددان و عضو هیئت‌علمی دانشگاه اهواز، معتقد است وابستگی کشور به درآمدهای نفتی و آسیب‌پذیری آن در برابر محاصره اقتصادی قابل‌انکار نیست. او درباره اظهاراتی که از سوی بسنت درباره احتمال فروپاشی دو هفته‌ای ایران مطرح‌شده است، می‌گوید: «این رفتار اصولی نیست. وابستگی ما به فروش نفت و آسیب‌پذیری از محاصره غیرقابل‌انکار است، ولی اینکه پیش‌بینی شود دوهفته‌ای کشور می‌پاشد، معنی نمی‌دهد. »
مقاومت اقتصادی
این اقتصاددان با اشاره به ظرفیت‌های باقی‌مانده اقتصاد ایران برای مقابله با فشارهای خارجی، می‌افزاید: «اقتصاد ما ظرفیت‌هایی دارد که باوجوداین فشار زیاد، در حال مقاومت کردن است. ظرفیت اقتصاد ما هنوز آن‌قدر هست که به‌اصطلاح فروپاشی و سقوط رخ ندهد.»
او در ارزیابی شرایط کنونی تأکید می‌کند که برخورداری از ظرفیت مقاومت به معنای نامحدود بودن توان اقتصاد ایران برای تحمل فشار بیشتر نیست.
وابستگی ارزی به نفت
این اقتصاددان در ادامه، اختلال در صادرات نفت را یکی از مهم‌ترین چالش‌های کنونی اقتصاد ایران می‌داند و معتقد است تداوم محدودیت‌های دریایی می‌تواند توان کشور برای تأمین ارز را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد.
او با اشاره به سهم قابل‌توجه فروش نفت در تأمین ارز موردنیاز کشور می‌گوید که محاصره دریایی، روند صادرات نفت را با اختلال جدی مواجه کرده است. در شرایط فعلی، حجم صدور نفت به میزان زیادی کاهش‌یافته و این وضعیت برای اقتصادی که همچنان وابستگی بالایی به درآمدهای نفتی دارد، مسئله‌ای دشوار به شمار می‌رود.
افقه دراین‌باره می‌گوید: «در این شرایط سیاست‌گذار ارزی خیلی توانی جز دفاع و کاهش مشکلات ندارد. یعنی از سیاست‌گذار ارزی انتظار نمی‌توانیم داشته باشیم که مشکلات را مرتفع کند، اما می‌توان از آن انتظار داشت که لااقل از شدت مشکلات بکاهد.»
از نگاه او، محدودیت‌های کنونی درآمدهای ارزی، دامنه مانور سیاست‌گذار را کاهش داده است. در چنین شرایطی، سیاست‌های ارزی لزوماً نمی‌توانند به‌تنهایی مشکلات ساختاری اقتصاد را برطرف کنند؛ اما نحوه مدیریت منابع موجود می‌تواند در تشدید یا تخفیف فشارهای اقتصادی نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
شوک ارزی
افقه، بخشی از جهش‌های قیمتی و تضعیف ارزش پول ملی را به سیاست‌های ارزی پیشین نسبت می‌دهد و از عملکرد عبدالناصر همتی و طرفداران آزادسازی نرخ ارز انتقاد می‌کند.
او معتقد است آزادسازی و تک‌نرخی کردن ارز، در شرایطی که اقتصاد ایران با محدودیت‌های جدی روبه‌رو بود، زمینه‌ساز فشارهای بیشتری بر بازار ارز شد. به باور این اقتصاددان، نمی‌توان همه مشکلات ارزی را به تحولات ناشی از محاصره دریایی و فشارهای خارجی نسبت داد؛ چراکه روند افزایش نرخ ارز از ماه‌ها پیش آغازشده بود.
افقه، می‌گوید این سیاست‌ها به تضعیف بی‌سابقه ارزش پول ملی منجر شده‌اند و حامیان آن‌ها همچنان حاضر نیستند مسئولیت پیامدهای تصمیمات خود را بپذیرند.
این اقتصاددان در تشریح ترتیب زمانی عوامل اثرگذار برافزایش قیمت‌ها می‌گوید تا تیرماه، شوک ارزی دی‌ماه عامل اصلی جهش‌های قیمتی در کشور بوده و از تیرماه به بعد، فشارهای ناشی از جنگ و محاصره دریایی نیز به مشکلات اضافه‌شده است.
به‌این‌ترتیب، از نگاه افقه، اگرچه تحولات خارجی و محدودیت‌های صادرات نفت در تشدید مشکلات اقتصادی نقش دارند، اما نمی‌توان سهم سیاست‌های داخلی را در شکل‌گیری وضعیت کنونی نادیده گرفت.
نفت روی آب
او می‌گوید در فاصله امضای توافق اسلام‌آباد تا آغاز دوباره درگیری با آمریکا، حدود ۸۰ میلیون بشکه نفت روی آب قرارگرفته بود که فروش آن می‌توانست برای کشور درآمد ایجاد کند. بااین‌حال، به اعتقاد او، این منابع اکنون به حداقل رسیده‌اند و نمی‌توان همچنان روی درآمدهای حاصل از این محموله‌ها به‌عنوان پشتوانه‌ای قابل‌اتکا حساب کرد.
کاهش این منابع، در کنار اختلال در صادرات نفت، می‌تواند فشار بیشتری بر بازار ارز وارد کند؛ به‌ویژه اگر محدودیت‌های تجاری ادامه یابد و امکان بازگشت درآمدهای صادراتی نیز با مشکل مواجه شود.
از نگاه افقه، مسئله اصلی در این شرایط فقط میزان منابع ارزی موجود نیست، بلکه چگونگی استفاده از این منابع و حفظ امکان تأمین نیازهای ضروری کشور در ماه‌های آینده نیز اهمیت دارد.
فروش ۲ میلیارد دلار ارز به مردم
یکی از محورهای انتقاد افقه، تصمیم اخیر برای تخصیص ۲ میلیارد دلار ارز و فروش ۱۰ هزار دلار به هر متقاضی واجد شرایط است. او معتقد است در شرایطی که چشم‌انداز درآمدهای ارزی کشور با ابهام مواجه است، عرضه این منابع باید با ملاحظات جدی درباره نحوه استفاده و سرنوشت ارزه‌ای فروخته‌شده همراه باشد.
افقه درباره این سیاست می‌گوید: «این سیاست اخیر، یعنی تخصیص دو میلیارد دلار ارز برای فروش ۱۰ هزار دلاری به هر فرد، هم توجیه اقتصادی ندارد. معلوم نیست این محدودیت تا چه زمانی ادامه دارد و ممکن است روزی همین منابع گره‌گشای کشور باشد.»
رکود تورمی
این اقتصاددان در پایان، وضعیت کنونی را یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های اقتصادی چند دهه اخیر ایران توصیف می‌کند؛ بحرانی که در آن، رکود و تورم به‌طور هم‌زمان بر اقتصاد وزندگی مردم فشار وارد می‌کنند.
افقه با اشاره به رشد اقتصادی منفی دورقمی و تورم نقطه‌به‌نقطه نزدیک به ۹۰ درصد می‌گوید: «بله، ما امروز یکی از بزرگ‌ترین رکودهای تورمی و بحران‌های اقتصاد چند دهه اخیر خود راداریم و مشکلات مردم بیش از هر زمان دیگری است. رشدی منفی دورقمی هم‌زمان با تورم نقطه‌به‌نقطه حدود ۹۰ درصد، نشان‌دهنده یک وضعیت دشوار و حتی هولناک در کشورمان است.»
برگرفته از خبرآنلاین