مهمترین اختلاف ایران و آمریکا
پرونده هستهای ایران بعد از ۲۰ سال، دوباره با رأی شورای حکام از آژانس به شورای امنیت سازمان ملل متحد رفت. پیش از این و برای نخستین بار در سال ۱۳۸۴ / ۲۰۰۶، با رأی شورای حکام آژانس، پرونده هستهای ایران به شورای امنیت رفت. از آن زمان تاکنون، پرونده هستهای ایران به مهمترین اختلاف میان ایران و آمریکا تبدیل شده است.
پرونده هستهای ایران در سال ۸۴، وقتی برای اولین بار به شورای امنیت رفت، زمینهساز تصویب قطعنامههای تحریم ایران در شورای امنیت شد و تحریمهای یکجانبه آمریکا و اروپا را تقویت کرد؛ وضعیتی که بعد از حدود ۲۰ سال، همچنان دامنگیر کشور است.
در آخرین مرحله نیز به دنبال حل نشدن اختلافات ایران و آمریکا بر سر مسائل هستهای، دو جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه اسرائیل و آمریکا علیه کشور رخ داد، اما همچنان مسئله هستهای ایران حلنشده باقی مانده است.
در این دو جنگ، اسرائیل و آمریکا به مراکز هستهای ایران، از جمله مرکز آبسنگین خنداب اراک و سه مرکز غنیسازی نطنز، اصفهان و فردو حمله کردند. در اثر این حملات، غنیسازی ایران متوقف یا کم شد. (عصر ایران)
چرا پرونده هستهای ایران دوباره به شورای امنیت رفت؟
آژانس در سالهای اخیر توانایی خود برای راستیآزمایی برنامه هستهای ایران را از دست داده است. پس از حملات نظامی به تأسیسات هستهای ایران، دسترسی بازرسان به برخی سایتها محدود شد و آژانس ادعا میکند درباره محل و وضعیت بخشی از ذخایر اورانیوم غنیشده ایران اطلاعات قابل تأییدی در اختیار ندارد.
طبق ادعای آژانس و گزارشهای ارائهشده به شورای امنیت، ایران پیش از حملات حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار داشت و این ذخیره در صورت غنیسازی بیشتر، از نظر فنی میتواند برای تولید چند سلاح هستهای کافی باشد.
آژانس مدعی است که نمیتواند بگوید مواد هستهای ایران کجاست، تأسیسات آسیبدیده چه وضعیتی دارند و چه میزان از ظرفیت غنیسازی همچنان قابل استفاده است.
قطعنامه اخیر شورای حکام نیز بر همین مبنا شکل گرفته و عدم همکاری ایران با تحقیقات آژانس و نبود دسترسی کافی برای راستیآزمایی را محور تصمیم خود قرار داده است.
حق وتوی روسیه و چین در شورای امنیت
امروز اگر اعضای غربی شورای امنیت بخواهند قطعنامه جدیدی علیه ایران تصویب کنند، به ۹ رأی از ۱۵ عضو شورا و نبود وتوی اعضای دائم، یعنی چین و روسیه، نیاز دارند.
در نتیجه، اگر مسکو و پکن همچنان در موضع فعلی خود باقی بمانند، تصویب هر قطعنامه تحریمی جدید علیه ایران با مانع جدی مواجه خواهد شد.
ارجاع پرونده هستهای ایران پس از ۲۰ سال، به معنای ورود بحران هستهای ایران به مرحلهای جدید از رویارویی دیپلماتیک است. آمریکا و اروپا تلاش میکنند ابهام درباره ذخایر اورانیوم، محدودیت دسترسی آژانس و وضعیت تأسیسات هستهای را به مسئله امنیت بینالمللی تبدیل کنند.
ایران این روند را سیاسی و متأثر از جنگ میداند و روسیه و چین نیز با اقدام غرب مخالفت کردهاند. امروز برخلاف ۲۰ سال قبل، شورای امنیت تبدیل به قطببندی شرق و غرب بر سر پرونده ایران شده است. (اقتصاد آنلاین)
چه میشود؟
اول: ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای حکام اتفاق بدی است و بهتر بود مسئولان از وقوع آن جلوگیری میکردند. در شرایط جنگی و فشارهای سیاسی، نظامی و اقتصادی آمریکا، نباید ابزار فشار جدید، یعنی شورای امنیت را نیز در اختیار ترامپ قرار داد. بهویژه آنکه برخلاف دولت اول ترامپ، این بار اروپاییها و کشورهای جنوب خلیجفارس هم در کنار آمریکا و مقابل ایران خواهند بود.
دوم: ارسال پرونده هستهای ایران به شورای امنیت سازمان ملل میتواند موجب اعمال فشار جدید علیه ایران شود. در صورتی که آمریکا و اروپا بتوانند تحریمهای جدیدی علیه ایران تصویب کنند، تحریمهای سازمان ملل میتوانند تکمیلکننده تحریمهای آمریکا و اروپا علیه ایران باشند.
سوم: آمریکا و کشورهای جنوب خلیجفارس تلاش خواهند کرد انتقام حملات ایران و بسته شدن تنگه هرمز را در شورای امنیت بگیرند؛ بهویژه آنکه بحرین نیز در شورای امنیت عضو غیر دائم است.
چهارم: این خبر خوبی برای ترامپ و نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، است.
پنجم: برای ایران، بازی در چارچوب آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهمراتب راحتتر و سادهتر از بازی در شورای امنیت سازمان ملل متحد است. به همین دلیل، بهتر بود پرونده ایران در آژانس میماند و به شورای امنیت نمیرفت. ارجاع و ارسال پرونده ایران به شورای امنیت، اتفاقی منفی است.
ششم: از زمان آغاز جنگ ۴۰ روزه در ۹ اسفند ۱۴۰۴ تاکنون، با رأی وتوی روسیه و چین، آمریکا و کشورهای جنوب خلیجفارس و اردن نتوانستند از ابزار شورای امنیت علیه ایران استفاده کنند و وارد مراحل پیشرفتهتری برای تحریم و اقدام علیه ایران، بهویژه به دلیل بستن تنگه هرمز، شوند.
احتمالاً مقامات ایرانی تصور میکنند این شرایط در مرحله جدید ورود پرونده هستهای ایران به شورای امنیت تکرار خواهد شد. (عصر ایران)