به گزارش ستاره صبح آنلاین از رویداد ۲۴: نشست روز جمعه ایران و آمریکا در اقامتگاه بورگناشتوک(برخی منابع فارسی به اشتباه آن را بورگن استوک تلفظ میکنند) سوئیس که قرار بود آغازگر مذاکرات فنی درباره توافق نهایی باشد، فعلاً برگزار نمیشود. کاخ سفید دلیل عقبافتادن سفر جیدی ونس را «پیچیدگیهای لجستیکی» اعلام کرده، اما گزارشها از نقش تنشهای تازه میان اسرائیل و حزبالله، درخواست ایران برای مشاهده نخستین نشانههای اجرای تفاهمنامه و اختلاف بر سر ضرورت مراسم امضای حضوری حکایت دارد. با وجود لغو نشست، مقامهای سوئیسی میگویند تفاهمنامه اولیه وارد مرحله اجرا شده و مهلت ۶۰ روزه مذاکرات از روز جمعه آغاز میشود.
این نشست در ابتدا قرار بود مراسم رسمی امضای تفاهمنامه میان تهران و واشنگتن باشد، اما پس از آنکه رؤسای دو کشور سند را بهصورت دیجیتال امضا کردند، ماهیت آن به جلسهای برای آغاز مذاکرات فنی تغییر کرد. اکنون همان مذاکرات فنی نیز بدون اعلام تاریخ تازه به تعویق افتاده است.
روایت رسمی کاخ سفید؛ «لجستیک مذاکرات ساده نیست»
کاخ سفید در بیانیهای اعلام کرد که برنامه مذاکرات هنوز نهایی نشده و هیئت آمریکایی آماده بوده است در نخستین فرصت ممکن راهی سوئیس شود.
در این بیانیه آمده است: «لجستیک این مذاکرات هرگز ساده یا قابل پیشبینی نبوده است. در حال حاضر معاون رئیسجمهوری امشب عازم نخواهد شد و ما مشتاقیم مذاکرات فنی را در سریعترین زمان ممکن آغاز کنیم.»
ونس نیز ساعاتی پیش از اعلام لغو سفر گفته بود برنامهاش رفتن به سوئیس است، اما دقیقاً نمیداند چه زمانی این سفر انجام خواهد شد. او گفته بود انتظار دارد مذاکرات فنی در طول آخر هفته آغاز شود، هرچند احتمال تغییر برنامه وجود دارد.
اعلام رسمی کاخ سفید نشان میدهد واشنگتن تلاش دارد تعویق نشست را مسئلهای اجرایی و موقت نشان دهد، نه نشانه شکست تفاهمنامه. با این حال، رسانههای آمریکایی گزارش دادهاند که پشت عبارت کلی «مشکلات لجستیکی»، اختلافهای سیاسی و امنیتی جدیتری وجود دارد.
آتشبس شکننده لبنان؛ علت پنهان تعویق؟
اکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داده است که اعتراض تهران به نقض احتمالی آتشبس لبنان توسط اسرائیل میتواند یکی از دلایل برگزار نشدن نشست روز جمعه باشد.
ارتش اسرائیل روز پنجشنبه حملهای در جنوب لبنان انجام داد که چهار کشته برجای گذاشت. سپس در ساعات شب و درست پیش از آنکه ونس لغو سفرش را اعلام کند، درگیریهای شدیدی میان ارتش اسرائیل و حزبالله در جنوب لبنان آغاز شد.
این تحولات از آن جهت اهمیت دارد که تفاهمنامه ایران و آمریکا، پایان دائمی جنگ در همه جبههها، از جمله لبنان، را یکی از بندهای اصلی خود معرفی میکند. ادامه حملات اسرائیل یا ازسرگیری درگیری با حزبالله میتواند تهران را نسبت به اجرای عملی این بند بدبین کند.
دونالد ترامپ نیز روز پنجشنبه در شبکه تروث سوشال نوشت که آمریکا به صلح متعهد است و از همه طرفهای منطقه خواست اجازه دهند مذاکرات به شکلی مطلوب پیش برود. او تأکید کرد واشنگتن انتظار دارد آتشبسی کامل در همه جبههها، از جمله میان لبنان، حزبالله و اسرائیل، برقرار باشد.
پاسخ لبنان و اسرائیل به پیام ترامپ
نبیه بری، رئیس مجلس لبنان، در واکنش به سخنان ترامپ بار دیگر بر موضع لبنان و تعهد حزبالله به آتشبس تأکید کرد، اما اجرای آن را مشروط به پایبندی کامل و جامع اسرائیل دانست.
در مقابل، یحیئل لایتر، سفیر اسرائیل در واشنگتن، اعلام کرد اسرائیل همچنان به توافق آتشبس با دولت لبنان متعهد است، اما حق پاسخ به حملات و خنثیکردن تهدیدها علیه خاک، شهروندان و سربازان خود را حفظ میکند.
این مواضع نشان داد که طرفها تعریف یکسانی از آتشبس ندارند. لبنان و حزبالله پایان حملات اسرائیل را شرط اجرای توافق میدانند، در حالی که اسرائیل تأکید دارد حتی در دوره آتشبس نیز حق اقدام یکجانبه علیه آنچه «تهدید» میخواند، برای خود محفوظ میداند.
در چنین فضایی، آغاز مذاکرات ایران و آمریکا بدون روشنشدن سرنوشت جبهه لبنان میتوانست از همان ابتدا با بحران روبهرو شود.
موضع ایران؛ ابتدا نشانههای اجرای توافق
خبرگزاری تسنیم نوشته است که مذاکرهکنندگان ایرانی پیش از حضور در نشست، خواهان مشاهده نشانههایی از اجرای تفاهمنامه موقت از سوی آمریکا بودند. در عین حال، تا پیش از اعلام لغو سفر ونس، هیچ تأیید رسمی درباره سفر هیئت ایرانی به سوئیس وجود نداشت.
ایران پیشتر اعلام کرده بود پس از امضای دیجیتال تفاهمنامه توسط رؤسای دو کشور، برگزاری مراسم امضای حضوری ضرورت ندارد. وزارت خارجه ایران نیز در اصلِ برگزاری مراسم رسمی امضا تردید ایجاد کرده بود.
این مسئله احتمالاً یکی دیگر از دلایل سردرگمی برنامه بود. آمریکا از یک مراسم امضا و سپس مذاکرات فنی سخن میگفت، در حالی که ایران امضای دیجیتال را کافی میدانست و بیشتر بر آغاز اجرای تعهدات عملی، از جمله معافیتهای تحریمی و کاهش فشارهای اقتصادی، تأکید داشت.
اجازه مذاکرات مستقیم از سوی رهبر ایران
آیتالله مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، بعدازظهر پنجشنبه به مذاکرهکنندگان ایرانی اجازه داد مستقیماً با مقامهای آمریکایی گفتوگو کنند، اما همزمان تأکید کرد این تصمیم به معنای پذیرش دیدگاههای «دشمن» نیست.
محمدباقر قالیباف نیز چند ساعت بعد با انتشار بیانیهای از این تصمیم تشکر کرد و وعده داد خطوط قرمز ایران در مذاکرات با آمریکا حفظ شود. در بیانیه او اشارهای به لغو یا تغییر برنامه سفر نشده بود.
بنابراین تا ساعاتی پیش از لغو نشست، از نظر سیاسی مجوز مذاکرات مستقیم صادر شده بود. این نکته احتمال اینکه تعویق صرفاً ناشی از مخالفت اصولی ایران با مذاکره باشد را کاهش میدهد و توجه را بیشتر به اجرای تفاهمنامه و بحران لبنان معطوف میکند.
سوئیس چه گفت؟
وزارت خارجه سوئیس صبح جمعه رسماً تأیید کرد که نشست برنامهریزیشده در بورگناشتاک برگزار نمیشود.
سخنگوی این وزارتخانه اعلام کرد سوئیس همچنان آماده تسهیل مذاکرات است و اقدامات مقدماتی در بورگناشتاک ادامه خواهد داشت، اما در حال حاضر اطلاعات بیشتری نمیتوان ارائه کرد.
سوئیساینفو نیز گزارش داد سفر ونس و قالیباف به تعویق افتاده، اما توافق چارچوبی امضاشده میان ایران و آمریکا همچنان وارد مرحله اجرا شده است.
بر اساس این گزارش، دوره ۶۰ روزه مذاکرات برای رسیدن به توافق نهایی، بهویژه در زمینه برنامه هستهای ایران، از نظر رسمی از روز جمعه آغاز میشود؛ حتی اگر نخستین جلسه حضوری هنوز برگزار نشده باشد.
آیا تفاهمنامه در خطر است؟
لغو نشست روز جمعه، پرسشهایی درباره سرنوشت توافق ایجاد کرده است؛ بهویژه آنکه بسیاری از مهمترین موضوعات هنوز حلنشده باقی ماندهاند.
تفاهمنامه به مذاکرهکنندگان ۶۰ روز فرصت میدهد درباره وضعیت برنامه هستهای ایران به توافق نهایی برسند. همچنین قرار است درباره ذخایر اورانیوم غنیشده، بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی، موشکهای دوربرد ایران، رفع تحریمها و ترتیبات اقتصادی و بازسازی گفتوگو شود.
ایران با رقیقسازی ذخایر اورانیوم غنیشده در داخل کشور موافقت کرده، اما خواسته آمریکا برای خروج این مواد از ایران را نپذیرفته است. واشنگتن نیز اعلام کرده در مذاکرات نهایی به دنبال محدودکردن موشکهای دوربرد ایران خواهد بود؛ موضوعی که میتواند با مقاومت جدی تهران روبهرو شود.
بنابراین نشست سوئیس قرار بود نخستین آزمون واقعی برای تبدیل یک تفاهمنامه کلی به توافقی اجرایی باشد. تعویق آن نشان میدهد فاصله میان اعلام پایان جنگ و رسیدن به یک توافق نهایی همچنان زیاد است.
اسرائیل؛ بازیگری بیرون از میز، اما در مرکز بحران
اسرائیل در مذاکرات ایران و آمریکا حضور ندارد و از تفاهمنامه فاصله گرفته است. همزمان، عملیات خود علیه حزبالله در لبنان را ادامه داده و اعلام کرده قصد ندارد از مناطق تحت اشغال خود عقبنشینی کند.
این رفتار یکی از مهمترین تهدیدها علیه دوام توافق است. اگر اسرائیل عملیات در لبنان را ادامه دهد و حزبالله نیز پاسخ دهد، تهران ممکن است آمریکا را به ناتوانی یا بیمیلی در مهار متحد خود متهم کند.
تفاهمنامه بر «پایان دائمی» جنگ در لبنان تأکید دارد، اما اسرائیل نقشهای منتشر کرده که در آن منطقه اشغالی گستردهتری در جنوب لبنان ترسیم شده است. همین تناقض باعث شده تردیدها درباره توان ترامپ برای وادارکردن اسرائیل به توقف عملیات افزایش یابد.
بازارها نیز به تعویق مذاکرات واکنش نشان دادند
CNBC گزارش داد موج خوشبینی ایجادشده پس از اعلام تفاهمنامه موقت، تا حدی فروکش کرده و توقف مرحله بعدی مذاکرات، بار دیگر عدمقطعیت را به بازارها بازگردانده است.
با این حال، قیمت نفت پس از کاهش شدید، در پی ازسرگیری تدریجی تردد نفتکشها از تنگه هرمز به ثبات نسبی رسیده است. بازگشایی تنگه هرمز یکی از مهمترین پیامدهای توافق موقت بود؛ مسیری که پیش از جنگ نزدیک به یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
بازارها اکنون منتظرند ببینند تعویق مذاکرات کوتاهمدت است یا نشانهای از دشواریهای عمیقتر در اجرای توافق.
ونس و دفاع از توافق
جیدی ونس روز پنجشنبه در نشست خبری کاخ سفید از تفاهمنامه دفاع کرد و گفت آمریکا «حتی یک سنت» به ایران پرداخت نمیکند. این سخن در واکنش به انتقادهایی مطرح شد که میگویند توافق، با رفع تحریمها و آزادسازی داراییها، امتیازهای اقتصادی بزرگی در اختیار تهران قرار داده است.
ترامپ نیز در گفتوگو با اکسیوس توافق را معادل «تسلیم بدون قیدوشرط» ایران توصیف کرد؛ ادعایی که با متن تفاهمنامه و مواضع رسمی تهران همخوانی آشکاری ندارد. ایران نیز اعلام کرده ترامپ از سر استیصال توافق را امضا کرده و اگر آمریکا در مذاکرات زیادهخواهی کند، تهران آن را نخواهد پذیرفت.
همین تفاوت روایتها نشان میدهد دو طرف هنوز حتی درباره معنای سیاسی توافق نیز به برداشت مشترکی نرسیدهاند.
سرنوشت نشست جمعه چه شد؟
در نهایت، نشست روز جمعه لغو شده و تاریخ تازهای برای آن اعلام نشده است. سفر ونس و قالیباف به تعویق افتاده، اما هیچیک از طرفها رسماً از تفاهمنامه خارج نشدهاند.
کاخ سفید میگوید مذاکرات فنی در اولین فرصت آغاز خواهد شد. سوئیس نیز همچنان خود را آماده میزبانی میداند و مقدمات مذاکرات را ادامه میدهد. از سوی دیگر، گزارشها نشان میدهد ایران منتظر اجرای ملموس نخستین تعهدات آمریکا و روشنشدن وضعیت آتشبس لبنان است.
بنابراین آنچه رخ داده، دستکم در حال حاضر، فروپاشی توافق نیست؛ بلکه نخستین توقف جدی در مسیر اجرای آن است. توقفی که نشان میدهد رسیدن از یک سند ۱۴ مادهای به توافقی پایدار، بهویژه در شرایطی که اسرائیل همچنان در لبنان میجنگد و طرفین بر سر هستهای، موشکی و تحریمها اختلاف دارند، بسیار دشوارتر از مراسم امضای دیجیتال خواهد بود.