رشد نقدینگی 47 درصد؛ رشد پایه پول 54 درصد

دلایل رشد نقدینگی در سال 1404

جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، اجرای سیاست یکسان‌سازی نرخ ارز، ضرورت حمایت از تداوم فعالیت بنگاه‌های اقتصادی و تأمین بخشی از نیازهای مالی دولت از جمله عواملی بوده‌اند که به افزایش حجم پول در اقتصاد منجر شده‌اند.

فعال شدن موتور خلق پول

از پایه پول به عنوان «پول پرقدرت» یاد می‌شود، در پایان بهمن‌ماه ۱۴۰۴ به حدود ۱۹ هزار و ۶۹۳ هزار میلیارد ریال رسیده و رشد دوازده‌ماهه آن به ۵۴.۷ درصد افزایش یافته است.

این در حالی است که نرخ رشد پایه پولی در بهمن‌ماه سال ۱۴۰۳ تنها ۲۲ درصد بود؛ موضوعی که نشان می‌دهد سرعت رشد این متغیر در یک سال گذشته بیش از دو برابر شده است.

نقش ارز در رشد پایه پولی

بررسی اجزای تشکیل‌دهنده پایه پولی نشان می‌دهد مهم‌ترین عامل افزایش آن در سال گذشته، رشد خالص دارایی‌های خارجی بانک مرکزی بوده است؛ متغیری که سهمی معادل ۱۸۱.۴ درصد در رشد پایه پولی داشته است.

کارشناسان معتقدند بخش عمده این افزایش ناشی از رشد نرخ تسعیر ارز بوده است. به بیان دیگر، افزایش ارزش ریالی دارایی‌های ارزی بانک مرکزی باعث شده ترازنامه این نهاد بزرگ‌تر شده و در نهایت پایه پولی افزایش یابد؛ این اقدام ناشی از اجرای برنامه یکسان سازی نرخ ارز در کشور بوده است.

رشد پایه پولی بیشتر از رشد نقدینگی

پایه پولی که به آن «پول پرقدرت» یا پول خلق‌شده مستقیم توسط بانک مرکزی گفته می‌شود، نیز در پایان بهمن‌ماه سال گذشته به بیش از ۱۹۶۹ همت رسیده است. این متغیر در مقایسه با مدت مشابه سال قبل رشد ۵۴.۷ درصدی را نشان می‌دهد؛ رقمی که حتی از رشد نقدینگی نیز بیشتر است.

کاهش ضریب فزاینده نقدینگی

طبق داده‌های بانک مرکزی، ضریب فزاینده در بهمن سال گذشته به ۷.۴۳۴ رسیده، در حالی که این شاخص در بهمن سال قبل از آن ۷.۸۱۰ بود. به عبارت دیگر، ضریب فزاینده طی یک سال ۴.۸ درصد کاهش یافته است.

ضریب فزاینده نقدینگی نشان می‌دهد هر واحد از پایه پولی تا چه اندازه می‌تواند در شبکه بانکی به خلق نقدینگی منجر شود. کاهش این شاخص به این معناست که قدرت تبدیل پایه پولی به نقدینگی در نظام بانکی تا حدی تضعیف شده است. به بیان ساده‌تر، اگرچه پایه پولی با سرعت بالایی افزایش یافته، اما شبکه بانکی نتوانسته یا نخواسته است به همان نسبت از طریق اعطای اعتبار و خلق سپرده‌های جدید، نقدینگی بیشتری تولید کند.

در عین حال، ترکیب این تحولات تصویری قابل تأمل از وضعیت اقتصاد کلان ارائه می‌دهد. از یک سو، رشد قابل توجه پایه پولی نشان می‌دهد منابع پرقدرت پولی در اقتصاد به سرعت در حال افزایش است؛ از سوی دیگر، رشد بالای نقدینگی نیز بیانگر ادامه روند انبساط پولی است، هرچند کاهش ضریب فزاینده نشان می‌دهد موتور خلق پول بانکی نسبت به گذشته اندکی کندتر شده است.

افزایش تورم و نقدینگی

نرخ تورم سالانه منتهی به بهمن سال گذشته به ۴۶.۳ درصد رسیده بود؛ سطحی که همچنان بیانگر فشارهای تورمی بالا در اقتصاد است. در چنین فضایی، تداوم رشد پایه پولی و نقدینگی می‌تواند به یکی از عوامل پایداری تورم بالا در اقتصاد تبدیل شود؛ موضوعی که اهمیت مدیریت متغیرهای پولی و شفافیت در انتشار به‌موقع آمارهای اقتصادی را بیش از پیش برجسته می‌کند.

پیام آمارهای پولی برای اقتصاد

تحلیلگران اقتصادی معتقدند مسیر تورم در سال ۱۴۰۵ بیش از هر چیز به نحوه مدیریت نقدینگی، تحولات بازار ارز و سیاست‌های مالی دولت وابسته خواهد بود. با این حال آمارهای جدید بانک مرکزی نشان می‌دهد که خطر بازگشت تورم‌های بالا همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی اقتصاد ایران است؛ چالشی که مهار آن نیازمند هماهنگی بیشتر سیاست‌های پولی، مالی و ارزی خواهد بود.