۵ روانشناس و فیلسوف بزرگ که تأثیر بزرگی در روانشناسی گذاشتند
این ۵ نفر پایههای روانشناسی مدرن را ساختند. بدون این ۵ نفر، روانشناسی امروزی چیزی نبود که الان میبینید. فروید، راجرز، فرانکل، یونگ و پیاژه؛ هر کدام از زاویهای متفاوت به ذهن انسان نگاه کردند و مسیر درمان را برای همیشه تغییر دادند. اکنون بیایید با آنها و ایدههای بزرگشان آشنا شویم:
زیگموند فروید – پدر روانکاوی
اگر بخواهیم از یک نفر شروع کنیم، باید از فروید شروع کنیم. شاید هیچ روانشناسی به اندازه او معروف و جنجالی نباشد. فروید یکی از اولین کسانی بود که نشان داد خیلی از کارهایی که میکنیم، ریشه در چیزی دارد که از آن بیخبریم. او اسم این چیز را ناخودآگاه گذاشت ؛ جایی که خاطرات سرکوبشده، آرزوهای ممنوع، و ترسهای کودکی در آن پنهان شدهاند. این چیزها بدون اینکه بدانیم، رفتارمان را کنترل میکنند.
بزرگترین کاری که فروید کرد، این بود که این ایده را از فلسفه جدا کرد و به یک نظام درمانی عملی تبدیل کرد. او روش روانکاوی را ابداع کرد؛ همان روش معروف که بیمار روی مبل دراز میکشد و هر چه به ذهنش میرسد را میگوید. هیچکس نمیتواند نقش فروید را در به وجود آمدن روانشناسی مدرن نادیده بگیرد.
فروید در ابتدا یک متخصص مغز و اعصاب بود. در زمان او، خیلی از بیماران روانی در شرایط وحشتناکی نگهداری میشدند. فروید نشان داد این آدمها «دیوانه» نیستند بلکه آنها افرادی هستند با درونمایهای پیچیده و قابل درک.
کارل راجرز – پدر روانشناسی انسانگرا
اگر فروید روی «بیماری» تمرکز داشت، کارل راجرز روی «خود شخص انسان» تمرکز کرد. راجرز گفت همه ما یک نیروی درونی داریم به اسم شکوفایی؛ یعنی میخواهیم بهترین نسخه خودمان باشیم. اگر محیط اطرافمان اجازه بدهد، خودمان راه درست را پیدا میکنیم. کار یک روانشناس، نسخه پیچیدن نیست، بلکه فراهم کردن یک فضای امن و بدون قضاوت است.
راجرز بنیانگذار روانشناسی انسانگرا (سومین مکتب بزرگ روانشناسی بعد از روانکاوی و رفتارگرایی) بود. او بود که گفت روانشناس نباید به مراجع بگوید «چه کار کن». باید بگوید «حرف بزن، گوش میدهم». سه اصل معروفش را شاید شنیدهاید:
- همدلی: درک کردن احساس طرف مقابل
- پذیرش بیقید و شرط: قبول کردن فرد بدون اگر و اما
- اصالت: صادق بودن با خودت و دیگران
امروز هر روانشناسی که میبینید سرش را تکان میدهد و میگوید «متوجه میشوم»، دارد از روش راجرز استفاده میکند.
ویکتور فرانکل – بنیانگذار معنادرمانی
ویکتور فرانکل یک روانشناس اتریشی و یهودی بود. در جنگ جهانی دوم، نازیها او و خانوادهاش را به اردوگاه کار اجباری بردند. همسر، پدر و مادر و برادرش همه کشته شدند. فقط خودش زنده ماند. اما فرانکل در همان جهنم، یک کشف بزرگ کرد: کسانی که «چرایی» برای زنده ماندن داشتند، زنده ماندند. کسانی که نداشتند، مردند.
فرانکل بعد از جنگ مکتب معنادرمانی (Logotherapy) را بنیان گذاشت. او گفت نیروی اصلی که انسان را به جلو میراند، «لذت» نیست (برخلاف فروید)، بلکه معنا است. اگر برای رنجهایت معنا پیدا کنی، میتوانی هر چیزی را تحمل کنی.
کتاب معروفش «انسان در جستوجوی معنا» میلیونها نسخه فروش رفته و بارها به عنوان یکی از تأثیرگذارترین کتابهای قرن بیستم انتخاب شده. اگر فقط یک بار در زندگیتان احساس کردید «همه چیز پوچ است»، خواندن این کتاب میتواند مسیرتان را عوض کند.
نقل قول معروف فرانکل: آخرین آزادی انسان، انتخاب نگرش خود در هر شرایطی است.
کارل گوستاو یونگ
یونگ در ابتدا شاگرد محبوب فروید بود. آنقدر محبوب که فروید او را «ولیعهد» روانکاوی نامید. اما اختلافات بزرگی بین آنها رخ داد. فروید معتقد بود همه چیز ریشه در غریزه جنسی دارد. یونگ میگفت نه، مسئله عمیقتر از این حرفهاست.
یونگ مفاهیمی به روانشناسی اضافه کرد که امروز همه جا از آنها استفاده میکنیم، بدون اینکه بدانیم مال یونگ است و آن مفاهیم ناخودآگاه جمعی (بخشی از ذهن که بین همه انسانها مشترک است)، کهنالگوها (نمادهای جهانی مثل مادر، پیر خردمند، سایه)، و شخصیت درونگرا و برونگرا میباشند.
اگر تا به حال تست شخصیت دادهاید و به شما گفتهاند درونگرا یا برونگرا هستید، این مفاهیم ریشه در کارهای یونگ دارد؛ هرچند خود یونگ تست شخصیتی نساخت، اما پایههای آن را ریخت. شاید شناختهشدهترین ایده یونگ، مفهوم سایه باشد؛ یعنی بخش تاریکی از وجودمان که دوست نداریم ببینیمش را سایه میگوییم. یونگ میگفت تا وقتی با سایهات روبهرو نشوی، سایه تو را کنترل میکند.
یونگ خیلی به عرفان و نمادها علاقه داشت. کتاب سرخ او که پر از نقاشیهای عجیب و دستخطهای رنگارنگ است، سالها در گاوصندوق یک بانک سوئیس قایم بود و تازه در دهه ۲۰۰۰ منتشر شد.
ژان پیاژه – کسی که نشان داد ذهن کودک با بزرگسال فرق دارد
قبل از پیاژه، همه فکر میکردند بچهها «بزرگسالانی در سایز کوچک» هستند. یعنی همان طور فکر میکنند، فقط کمتر بلدند. پیاژه ثابت کرد که این حرف کاملا غلط است. ذهن کودک در هر سنی، یک منطق مخصوص خودش را دارد.
پیاژه با دقت بچهها را تماشا کرد. مثلا نشان داد یک نوزاد تا چند ماهگی نمیفهمد اگر چیزی را پنهان کنید، هنوز آنجا هست (مفهوم بقای شیء). یا یک کودک ۴ ساله فکر میکند اگر آب را از لیوان کوتاه و پهن در لیوان بلند و باریک بریزید، مقدار آب بیشتر شده است.
کار پیاژه انقلابی در آموزش و پرورش ایجاد کرد. فهمیدیم که بچه را نباید زودتر از تواناییاش مجبور به یادگیری کنیم. دورههای رشد شناختی او (از حسی-حرکتی تا عملیات صوری) هنوز هم در هر کتاب روانشناسی کودک تدریس میشود. اگر امروز معلمها میدانند که با بچه کلاس اولی یک جور باید حرف بزنند و با نوجوان یک جور دیگر، مدیون پیاژه هستند.
دانستن این نامها چه کمکی به شما امروز میکند؟
شاید فکر کنید اینها آدمهای مرده و نظریههای قدیمی هستند، چه ربطی به زندگی شما امروز دارد؟
اما اکنون با خواندن این موارد با کاربرد این نظریهها در زندگی آشنا شدید. وقتی میگویید «احساس میکنم یک سایه درونم دارم که نمیشناسمش»، دارید از یونگ حرف میزنید. وقتی دنبال معنا برای رنجهایت میگردید، دارید با فرانکل همراه میشوید. وقتی میفهمید چرا فرزندتان در دو سالگی همه چیز را به دهان میبرد پیرو نظریه فروید هستید. وقتی میفهمید کودکتان در هفت سالگی فکر میکند ماه از پشت ابرها او را نگاه میکند، دارید از کشف پیاژه استفاده میکنید.
این آدمها به ما نشان دادند که ذهن انسان پیچیده است، اما غیرقابل فهم نیست. هر کدام به اندازه خودشان یک تکه از پازل را حل کردند.
جمعبندی
در اینجا پنج روانشناس و فیلسوف بزرگ را با هم مرور کردیم: فروید که ناخودآگاه را به یک نظام درمانی تبدیل کرد، راجرز که به جای بیماری، انسان را دید، فرانکل که در دل جهنم معنا پیدا کرد، یونگ که سایه و ناخودآگاه جمعی را به ما معرفی کرد، و پیاژه که نشان داد ذهن کودک با بزرگسال فرق دارد. هر کدام از این آدمها، راهی را باز کردند که روانشناسی امروز بتواند به کمک شما بیاید.
اما دانستن تاریخ روانشناسی کافی نیست. اگر شما یا یکی از عزیزانتان به کمک روانشناس نیاز دارید، باید قدم عملی بردارید. خوشبختانه امروزه یک سایت بزرگ برای رزرو نوبت روانشناسی وجود دارد که به شما امکان میدهد بدون رفتوآمد و بدون سردرگمی، بهترین متخصص را پیدا کنید و نوبت بگیرید. چه دنبال درمانگر به سبک راجرز باشید، چه کسی که با معنادرمانی فرانکل آشناست، چه کسی که در تشخیص اختلالات کودک مثل پیاژه تخصص دارد، این سایت میتواند به شما کمک میکند. نیازی نیست مثل قدیم منتظر بمانید تا مشکل بزرگ شود. همین امروز اولین قدم را بردارید.