به گزارش ستاره صبح آنلاین از رویداد ۲۴، آخرین دادههای رسمی منتشرشده از رشد بیسابقه نرخ تورم در ایران حکایت دارد؛ رشدی که به گفته کارشناسان اقتصادی، از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون کمسابقه بوده است.
براساس گزارش مرکز آمار ایران، نرخ تورم نقطهبهنقطه در خردادماه به ۸۸ درصد رسیده که نسبت به ماه قبل ۶ درصد افزایش نشان میدهد. بانک مرکزی نیز پیشتر اعلام کرده بود شاخص قیمت مصرفکننده در اردیبهشتماه به ۷۷.۲ درصد رسیده است؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۸.۵ درصد رشد داشته است.
کارشناسان اقتصادی، رشد فزاینده تورم را حاصل ترکیبی از عوامل داخلی و خارجی میدانند. تشدید تحریمهای بینالمللی، کاهش ارزش ریال و افزایش نااطمینانی ناشی از تنشهای نظامی اخیر، از مهمترین عوامل این بحران اقتصادی معرفی شدهاند.
در کنار این عوامل، برخی کارشناسان معتقدند دولت، بهدلیل در اختیار داشتن بخش عمده منابع ارزی و طلای کشور، از افزایش تورم و نوسان قیمتها نیز منتفع میشود؛ مسئلهای که میتواند انگیزه دولت برای مهار واقعی تورم را کاهش دهد.
برای بررسی این موضوع با علی اوشانی، کارشناس اقتصادی، گفتوگو کردیم.
تورم فقط نتیجه تحریم نیست
اوشانی در گفتوگو درباره دلایل رشد تورم نقطهبهنقطه و سالانه گفت: «نگاه من به تورم کاملاً منفی است. عدهای از اقتصاددانان به این نتیجه رسیدهاند که تورم میتواند فرصتی برای رشد داراییها و معاملات باشد. همین نگاه باعث شده برخی در دولت تصور کنند تورم اتفاق خیلی بدی نیست.
او مدعی است که قصور کاملاً متوجه دولتهاست. «مسئله صرفاً تحریم نیست. یک مدل آشفته حکمرانی اقتصادی باعث شده تقصیرها به گردن مردم و تحریم انداخته شود. بخشی از دلایل تورم به مدیریت اقتصادی و بخش دیگر آن به ساختار اقتصاد مربوط است.»
به گفته اوشانی، چاپ بیرویه پول در مقاطع حساس، به تنها راهحل دولت برای رفع مشکلات تبدیل شده است. ما در اطراف خود بازاری یکمیلیاردنفری داریم، اما با بیتدبیری صرفاً به مسئله تحریم بسنده کردهایم.
او مقصر محدودیت های ارزی را، عدم بازگشت ارز حاصل از صادرات پتروشیمیها میداند. به گفته این کارشناس اقتصادی، درحالحاضر حدود ۱۳۰ میلیارد دلار از درآمدهای پتروشیمی در خارج از کشور باقی مانده است؛ چرا روی این موضوع تمرکز نمیشود؟ افرادی دلار ارزان دریافت کردهاند، اما ارز حاصل از فعالیت آنها همچنان در خارج از کشور مانده است. ما برای آزادسازی ۱۰ میلیارد دلار مذاکره میکنیم، اما حدود ۱۳۰ میلیارد دلار پول بازنگشته در نقاط مختلف جهان داریم. بهجای حل مشکل، صورتمسئله را پاک میکنند و به سادهترین راهی که به ذهنشان میرسد، متوسل میشوند.»
بحران مسکن؛ نتیجه توسعه عمودی و بیتوجهی به خانههای خالی
این کارشناس اقتصادی درباره تورم در بخش مسکن هم میگوید: «در حوزه مسکن و خودرو نیز با ناتوانیهای جدی مدیریتی مواجه هستیم. شهرهای ما بهجای توسعه افقی، توسعه عمودی را دنبال کردهاند و همین مسئله در تهران به یک چالش اساسی تبدیل شده است. این سیاست باعث افزایش قیمت مسکن شده و بیتوجهی به خانههای خالی نیز هزینه تأمین مسکن را بالاتر برده است. درست است که هزینه ساخت مسکن به متری ۶۰ میلیون تومان رسیده، اما آیا تورم مسکن فقط به هزینه ساخت مربوط است؟ مدیریت خانههای خالی و توزیع درست مسکن چه میشود؟»
به گفته اوشانی، در منطقه شمیران تهران، ساختمانهای بزرگی را میبینید که ۳۰ سال است فقط اسکلت آنها باقی مانده است. اگر سازنده، ساختمان را تکمیل میکرد و میفروخت، شاید دو میلیون یورو به دست میآورد، اما در عمل ۱۰ میلیون یورو از بانک دریافت کرده و از کشور خارج شده است.
بحران خودرو و اثر مستقیم سیاست بر اقتصاد
اوشانی در ادامه گفت: «در بخش خودرو نیز بحرانهای جدی وجود دارد. موضوع واردات چند سال است بلاتکلیف مانده تا ایرانخودرو و سایپا خودشان را اصلاح کنند؛ اما امروز به نقطهای رسیدهایم که قیمت محصولات این دو خودروساز به خودروهای خارجی نزدیک شده است.
او میگوید: تجربه ایران در حوزه نظامی نشان داده است که تحریم الزاماً به معنای بنبست کامل نیست و میتوان با رویکرد مدیریتی متفاوت، از برخی بحرانها عبور کرد.
اوشانی میپرسد چرا مردم انتظار تورمی پیدا میکنند؟ چرا مردم بسیاری از کشورهای دیگر چنین انتظارات تورمیای ندارند؟ وقتی طی ۴۰ سال در ناخودآگاه مردم تثبیت شده است که هر چیزی را امروز بخرند، فردا گرانتر خواهد شد، طبیعی است که مردم نیز وارد بازی تورم شوند.
او میگوید: حاکمیت اقتصادی، اقتصاد را بهدرستی مدیریت نمیکند، بهجای فعالیت مثبت اقتصادی، کار خود را با تورم پیش میبرد. از آنجا که بخش عمده منابع در اختیار دولت است، دولت نیز تا حدی از تورم سود میبرد.
چرا دولت باید جلوی تورم را بگیرد؟
اوشانی درباره سود دولت از تورم در بازار طلا و ارز گفت: «روند چاپ پول همچنان صعودی است. ماهانه پنج تا شش درصد به نقدینگی اضافه میشود و قاعدتاً بازار نیز متناسب با آن باید حدود پنج درصد گران شود. اما چرا قیمت دلار ناگهان از ۱۸۰ هزار تومان به ۱۵۰ هزار تومان میرسد؟ در چنین مقاطعی بانک با عرضه دلار، قیمت را کاهش میدهد. هر زمان هم که بخواهند قیمت دلار افزایش پیدا کند، دولت از منابع بلوکهشده خود در بازار استفاده میکند.»
او میگوید: سال گذشته ۵۰۰ کیلوگرم طلا، تنها در یک روز وارد بازار شد. سود حاصل از همین ۵۰۰ کیلوگرم طلا در آذرماه به هشت هزار میلیارد تومان رسید. با چنین وضعیتی، چرا دولت باید جلوی تورم را بگیرد؟ دولت از تورم درآمد کسب میکند، اما این کار شبیه بریدن چوبهای یک کشتی و سوزاندن آنها برای گرم شدن است.
این کارشناس اقتصادی مدعی است که قصه تورم در ایران تا حدی عامدانه است و صرفاً از جهل مدیریتی یا تحریم ناشی نمیشود.