ایسنا نوشت: روستای ریاب، در مجاورت قنات قصبه گناباد، الگویی زنده از معماری کویری و زیست پایدار به شمار میرود. هرچند شواهد باستانشناسی از قدمتی طولانیتر حکایت دارند، اما اسناد مکتوب، پیشینه این روستا را بیش از هزار سال برآورد میکنند. آنچه ریاب را متمایز میسازد، تداوم کارکردهای سنتی آن است؛ کشاورزی مبتنی بر قنات، آیینهای کهن تقسیم آب و ساختار اجتماعی منسجم هنوز در آن جریان دارد. این روستا که در سال ۱۳۸۷ در فهرست آثار ملی ثبت شد، اکنون در میان گزینههای نهایی برای معرفی به عنوان روستای جهانی قرار دارد.
معماری ریاب جلوهای از نبوغ سازگاری با طبیعت است. خانههای خشت و گلی با جهتگیری حسابشده، بادگیرهای متصل به حوضخانه، سردابهها، ساباطهای سایهدار و حیاطهای مرکزی، همگی همچون سامانههای سرمایش و گرمایش غیرفعال عمل میکنند. این طراحی هوشمندانه، بدون اتکا به فناوری مدرن، شرایط زیستپذیر را در گرمای سوزان کویر فراهم میکرد. در کنار آن، ساختار دفاعی روستا با دو قلعه تودرتو، برج و باروها و خندقی عمیق که در مواقع اضطراری با آب قنات پر میشد، بیانگر سازمان اجتماعی پیشرفته و آمادگی در برابر تهدیدهاست. مسجد جامع تاریخی، آبانبارها، مزار ابومنصور و مدرسه قدیمی نیز مجموعهای کامل از حیات مذهبی و آموزشی را شکل دادهاند.
گناباد در مجموع با ثبت بیش از ۱۹۲ اثر ملی و فعالیت چهار موزه، از غنای تاریخی چشمگیری برخوردار است. ثبت جهانی قنات قصبه در یونسکو، این شهرستان را وارد عرصهای بینالمللی کرده و توجه به سایر ظرفیتهای آن را افزایش داده است. همچنین ثبت نظام کشت زعفران مبتنی بر قنات در فائو، پیوند میراث آبی با اقتصاد کشاورزی را برجستهتر کرده است.
در حوزه گردشگری، شکلگیری ۳۰ واحد اقامتی و پذیرایی و ثبت ۲۰ رویداد ملی در تقویم گردشگری، نشاندهنده رویکردی رویدادمحور و پویا در توسعه اقتصادی است. صنایع دستی نیز با فعالیت بیش از ۲۰۰ هنرمند در ۱۸ کارگاه، بخشی مهم از هویت و معیشت محلی را تشکیل میدهد.
با این حال، تحقق جایگاه جهانی گناباد مستلزم تقویت زیرساختهاست؛ بهبود راههای مواصلاتی، ارتقای خدمات اقامتی، توسعه زیرساختهای دیجیتال و جذب سرمایهگذاران داخلی و خارجی از اولویتها به شمار میرود. مدیریت شهرستان اعلام کرده است که با تسهیل فرایندهای اداری و ایجاد بستر امن سرمایهگذاری، آماده همکاری برای توسعه گردشگری فرهنگی است.
گناباد تنها مقصدی برای بازدید نیست، بلکه تجربهای عمیق از زیست در کویر است؛ جایی که هزاران سال دانش بومی در قالب قنات، معماری و آیینهای اجتماعی تبلور یافته و امروز میتواند الهامبخش الگوی نوینی از توسعه پایدار در قرن بیستویکم باشد.