۲۷ سال انتظار برای خرید مسکن؛ محاسبه معاون وزیر راه چیست؟
حبیب‌الله طاهرخانی، معاون مسکن و ساختمان وزیر راه و شهرسازی، روز چهارشنبه درباره مدت‌زمان انتظار برای خانه‌دار شدن در مناطق شهری گفت: «اگر فرض کنیم کارگری با حداقل دستمزد بخواهد در محله‌ای مانند آرژانتین تهران ساکن شود، مشخص است که خانه‌دار شدن این فرد به ۱۰۰ سال زمان نیاز دارد.»
او با اشاره به شاخص دوره دسترسی به مسکن افزود: «متوسط طول دوره دسترسی به مسکن در مناطق شهری ۸.۵ سال است؛ به این معنا که فرد تمام درآمد خود را پس‌انداز کند و به خرید مسکن اختصاص دهد. اما در محاسبه طول دوره انتظار، فرض بر این است که فرد یک‌سوم درآمد خود را پس‌انداز می‌کند و بنابراین، با رقمی حدود ۲۶ تا ۲۷ سال برای دوره انتظار مسکن شهری مواجه هستیم.»
بااین‌حال، پرسش اصلی این است که در شرایط افزایش هزینه‌های ضروری زندگی و پایین بودن دستمزدها نسبت به هزینه مسکن، چه تعداد از خانوارهای کارگری واقعاً امکان کنار گذاشتن یک‌سوم درآمد ماهانه خود را دارند؟
هزینه سبد معیشت به ۸۰ میلیون تومان رسید؛ دستمزد کارگران چقدر است؟
فرامرز توفیقی، فعال کارگری و کارشناس سبد معیشت، در گفت‌وگو با ایلنا، محاسبات مربوط به دوره انتظار مسکن را نقد کرده و شکاف میان دستمزد و هزینه‌های زندگی را یکی از موانع اصلی پس‌انداز برای خرید خانه دانسته است.
او با اشاره به آمارهای تورمی مرکز آمار و ارقام کمیته دستمزد وزارت کار گفت: «گزارش جدید تورم از سوی مرکز آمار، اعضای کمیته دستمزد وزارت کار اعلام کرده‌اند که هزینه سبد معیشت خانوار به حدود ۸۰ میلیون تومان رسیده است. این عدد مرجع رسمی مرتبط با تعیین دستمزد است. کدام کارگر ۸۰ میلیون تومان حقوق می‌گیرد؟ دریافتی کارگران حدود ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان است. برخی کارگاه‌های خاص شاید دریافتی بالای ۵۰ میلیون تومان داشته باشند که آن‌ها هم باز از سبد معیشت عقب هستند.»
این ارقام نشان می‌دهد که بخش بزرگی از درآمد خانوارهای کارگری صرف تأمین نیازهای روزمره می‌شود و امکان پس‌انداز منظم برای خرید مسکن، به‌ویژه در شهرهای بزرگ، با محدودیت جدی روبه‌روست.
قیمت یک خانه ۵۰ متری در تهران چقدر است؟
توفیقی در ادامه، با استناد به آنچه آمارهای رسمی قیمت مسکن عنوان کرد، گفت میانگین قیمت هر مترمربع مسکن در تهران در شهریور ۱۴۰۵ به حدود ۲۵۰ تا ۲۷۰ میلیون تومان رسیده است؛ آماری که به گفته او، هنوز اطلاعات مهر و آبان را در بر نمی‌گیرد.
او با در نظر گرفتن کف این بازه قیمتی، یعنی ۲۵۰ میلیون تومان برای هر مترمربع، هزینه خرید یک واحد مسکونی ۵۰ متری را ۱۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان محاسبه کرد.
بر اساس این محاسبه، خرید چنین واحدی حتی برای خانواری که بتواند هر ماه مبلغی قابل‌توجه پس‌انداز کند، به سال‌ها زمان نیاز دارد.
محاسبه ۱۰۴ سال انتظار برای خانه‌دار شدن چگونه به دست آمده است؟
این فعال کارگری برای توضیح فاصله میان دستمزد و قیمت مسکن، یک سناریوی مشخص را مطرح می‌کند: کارگری با درآمد ماهانه ۲۰ میلیون تومان که بتواند هر ماه ۱۰ میلیون تومان پس‌انداز کند.
با فرض ثابت ماندن قیمت خانه و امکان پس‌انداز مستمر، محاسبه به این صورت خواهد بود:
-
قیمت هر مترمربع مسکن: ۲۵۰ میلیون تومان
-
متراژ واحد مسکونی: ۵۰ مترمربع
-
قیمت کل خانه: ۱۲ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان
-
پس‌انداز ماهانه: ۱۰ میلیون تومان
-
مدت لازم برای تأمین قیمت خانه: ۱٬۲۵۰ ماه، معادل حدود ۱۰۴ سال
توفیقی با اشاره به این محاسبه گفت: «اگر فرض کنیم کارگری ماهی ۲۰ میلیون تومان حقوق می‌گیرد و ماهانه ۱۰ میلیون تومان آن را هم پس‌انداز می‌کند، تقسیم ۱۲.۵ میلیارد تومان بر ماهی ۱۰ میلیون تومان، معادل ۱,۲۵۰ ماه یعنی ۱۰۴ سال است نه ۲۷ سال!»
البته این محاسبه بر پایه ثابت ماندن قیمت مسکن و استمرار پس‌انداز ماهانه انجام شده است. در شرایط تورمی، اگر قیمت خانه افزایش پیدا کند، مبلغ پس‌انداز نیز قدرت خرید کمتری خواهد داشت و زمان واقعی دسترسی به مسکن می‌تواند طولانی‌تر شود.
تورم و عدم قطعیت؛ حلقه گمشده محاسبات مسکن
توفیقی با انتقاد از محاسبات مربوط به دوره انتظار مسکن، بر نقش تورم و بی‌ثباتی اقتصادی تأکید کرد و گفت: «بد نیست آقایان پیش از طرح این اعداد، مبحث ریاضی و آماری "عدم قطعیت" را مطالعه کنند. در شرایطی که عدم قطعیت حرف اول و آخر را در اقتصاد ما می‌زند و تورم نقطه‌به‌نقطه هرماه رکورد می‌زند، چه ضمانتی وجود دارد که با پس‌اندازِ امروز بتوان ۲۰ سال دیگر در این فضای بی‌ثبات و غیرقابل‌پیش‌بینی، صاحب‌خانه شد؟»
مسئله فقط نسبت قیمت خانه به درآمد امروز نیست؛ بلکه تغییرات احتمالی قیمت مسکن، هزینه‌های زندگی و قدرت خرید پس‌انداز در سال‌های آینده نیز بر امکان خانه‌دار شدن تأثیر می‌گذارد. ازاین‌رو، محاسبه دوره انتظار بدون توجه به فرض‌های اقتصادی و محدودیت‌های معیشتی خانوارها، تصویر کاملی از وضعیت دسترسی به مسکن ارائه نمی‌دهد.
خانه‌دار شدن در آستانه ۵۰ سالگی؛ انتقاد فعال کارگری از دوره انتظار مسکن
توفیقی در پایان، با انتقاد از طرح دوره انتظار ۲۷ ساله، گفت: «وظیفه حاکمیت سخنرانی نیست. این مسئولان به‌جای طرح چنین ارقامی، کمی تأمل کنند که خودِ عدد "۲۷ سال انتظار" یعنی چه! اگر شاخص امید به زندگی را کنار بگذاریم و به واقعیت میانگین سن و فرسودگی در استان‌های کشور نگاه کنیم، جوانی که در ۲۰ سالگی وارد بازار کار شود، با ۲۷ سال انتظار در آستانه ۵۰ سالگی و در دوران فرسودگی و پایان توان جسمی‌اش تازه به‌زعم آقایان به نقطه خرید مسکن می‌رسد.»
او اظهارات معاون وزیر راه و شهرسازی را فاقد پشتوانه کافی دانست و آن را به «گفتاردرمانی‌های رایج و همیشگی مسئولان» تشبیه کرد.
۱۰۴ سال یا ۲۷ سال؛ مسئله اصلی توان خرید مسکن است
اختلاف میان دو عدد ۲۷ سال و ۱۰۴ سال، بیش از هر چیز، اهمیت فرض‌های مورد استفاده در محاسبه دوره انتظار مسکن را نشان می‌دهد. برآورد ۱۰۴ ساله مطرح‌شده از سوی فعال کارگری، بر اساس قیمت یک واحد ۵۰ متری با نرخ هر مترمربع ۲۵۰ میلیون تومان و پس‌انداز ماهانه ۱۰ میلیون تومان محاسبه شده است؛ درحالی‌که برآورد ۲۷ ساله معاون وزیر بر فرض پس‌انداز یک‌سوم درآمد استوار است.
در هر دو حالت، مسئله اساسی برای خانوارهای کارگری، فاصله میان درآمد و هزینه مسکن و امکان واقعی پس‌انداز است؛ شکافی که بدون افزایش توان خرید خانوارها و مهار فشار هزینه‌های زندگی، می‌تواند دسترسی به مسکن ملکی را برای بخش بزرگی از جامعه دشوارتر کند.
ستاره صبح