اسیدهای چرب امگا ۳ از جمله مواد مغذی ضروری برای بدن هستند و در شکلگیری ارتباط میان سلولهای مغزی نقش دارند؛ ارتباطهایی که برای فکر کردن، یادگیری و حافظه اهمیت دارند. به همین دلیل، سالهاست که روغن ماهی و مکملهای حاوی امگا ۳ به عنوان گزینهای محبوب برای حمایت از عملکرد مغز شناخته میشوند. در آمریکا نیز مردم سالانه بیش از یک میلیارد دلار برای این مکملها هزینه میکنند و بخشی از این استقبال به این باور برمیگردد که این مواد میتوانند به تواناییهای ذهنی کمک کنند.
به گزارش ایسنا، اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که خطر بیماری آلزایمر در سنین بالاتر در نظر گرفته شود. آلزایمر یکی از مهمترین بیماریهای مغزی مرتبط با افزایش سن است و میتواند حافظه، تفکر و توانایی انجام کارهای روزمره را تحت تأثیر قرار دهد. از آنجا که هنوز راهحل ساده و قطعی برای پیشگیری از این بیماری وجود ندارد، هر ماده غذایی یا مکملی که احتمال کمک به سلامت مغز داشته باشد توجه زیادی را به خود جلب میکند. به همین دلیل، بررسی دقیق این ادعا که آیا مکملهای امگا ۳ واقعا میتوانند از مغز محافظت کنند یا نه، برای مردم و پزشکان اهمیت زیادی دارد.
در همین زمینه، گروهی از پژوهشگران به سرپرستی حسین ناجی یاسین، پزشک و مدیر مرکز سلامت شخصیسازیشده مغز در دانشگاه USC آمریکا و در مجموعه پزشکی Keck Medicine of USC، مطالعهای درباره افزایش سطح امگا ۳ و ارتباط آن با سلامت مغز انجام دادهاند. این پژوهش که به شکلی ساده میتوان آن را بررسی تأثیر دوز بالای DHA، یکی از مهمترین انواع امگا ۳، بر مغز افراد سالمند در معرض خطر آلزایمر دانست، تلاش کرده است روشن کند آیا این مکملها فقط وارد مغز میشوند یا واقعا به حفظ عملکرد آن هم کمک میکنند.
در این مطالعه دوساله، ۳۶۵ فرد ۵۵ تا ۸۰ ساله شرکت کردند که بهندرت ماهی میخوردند؛ ماهی یکی از منابع غنی امگا ۳ است. پژوهشگران این افراد را در معرض خطر آلزایمر در نظر گرفته بودند و حدود ۴۷ درصد آنان نیز حامل ژن APOE۴ بودند؛ ژنی که از آن به عنوان مهمترین عامل خطر ژنتیکی برای آلزایمر دیررس یاد شده است.
شرکتکنندگان به صورت تصادفی به دو گروه تقسیم شدند: یک گروه هر روز مکمل روغن ماهی دریافت کرد و گروه دیگر دارونما گرفت. مکمل مصرفی حاوی ۲ هزار میلیگرم DHA بود. پژوهش به صورت کنترلشده با دارونما و دوسوکور انجام شد؛ یعنی هم وجود گروه مقایسه رعایت شده بود و هم شرکتکنندگان و هم ارزیابان نمیدانستند چه کسی مکمل واقعی دریافت میکند.
پژوهشگران ابتدا بررسی کردند که آیا DHA موجود در مکمل اصلا به مغز میرسد یا نه. برای این کار، سطح DHA را در مایع مغزی-نخاعی اندازه گرفتند؛ مایعی که اطراف مغز را دربر میگیرد. نتیجه نشان داد که پس از شش ماه، میزان DHA در مغز بیماران به طور متوسط ۱۷ درصد افزایش یافته است. این یافته تأیید کرد که امگا ۳ موجود در مکمل به هدف مورد نظر خود، یعنی مغز، میرسد و دستکم از نظر ورود به بدن و رسیدن به بافت مغزی، مانعی جدی وجود ندارد.
اما بخش مهمتر پژوهش به نتایج عملکردی مربوط بود. محققان توانایی حافظه و دیگر کارکردهای شناختی شرکتکنندگان را در آغاز مطالعه و دوباره دو سال بعد سنجیدند. نتیجه این بود که افرادی که مکمل DHA مصرف کرده بودند، در آزمونهای حافظه و توانایی ذهنی عملکردی بهتر از گروه دارونما نداشتند. به بیان ساده، افزایش دریافت این ماده از راه مکمل، در این مطالعه به بهبود قابل مشاهده در کارکردهای ذهنی منجر نشد.
در کنار آزمونهای شناختی، اسکنهای مغزی نیز انجام شد. این اسکنها نشان دادند که مصرف مکمل نتوانسته است از کوچک شدن هیپوکامپ جلوگیری کند. هیپوکامپ بخشی از مغز است که برای حافظه اهمیت زیادی دارد و معمولا یکی از شاخصهای پیری مغز و خطر آلزایمر به شمار میرود. بنابراین، پژوهش نه تنها بهبود حافظه را نشان نداد، بلکه نشانهای از محافظت ساختاری روشن از این بخش مهم مغز نیز ارائه نکرد.
اهمیت این یافتهها که در نشریه معتبر و بینالمللی eBioMedicine منتشر شدهاند، در آن است که نشان میدهند میان «رسیدن ماده مغذی به مغز» و «بهبود سلامت مغز» تفاوت وجود دارد. بر این اساس، ورود DHA به مغز لزوما به این معنا نیست که مکمل به تنهایی میتواند از افت شناختی یا تغییرات مرتبط با آلزایمر جلوگیری کند.
پژوهشگران اکنون بر این موضوع تمرکز کردهاند که چرا امگا ۳ به مغز میرسد، اما اثر قابل توجهی بر سلامت آن نشان نمیدهد. آنان بر اساس پژوهشهای قبلی خود احتمال میدهند که امگا ۳ شاید در قالب یک الگوی غذایی مدیترانهای، نه به صورت یک مکمل جداگانه، عملکرد بهتری داشته باشد.
در این الگوی فکری، وضعیت کلی سلامت، نوع رژیم غذایی، خطر ژنتیکی و سن ممکن است بر توانایی مغز برای جذب و استفاده موثر از امگا ۳ اثر بگذارد. به همین دلیل، پژوهشگران تاکید کردهاند که اتکا به یک مکمل به تنهایی راهحل مناسبی برای محافظت از مغز نیست. به گفته آنان، سالم ماندن در طول زندگی، با ورزش منظم، خواب باکیفیت و رژیم غذایی متعادل، همچنان نیرومندترین ابزار برای کاهش خطر آلزایمر است.