به گزارش ستاره صبح آنلاین از جهان صنعت، یک روایت دولتی میگوید که وزارت نفت در تلاش است که تبعات ازدسترفتن بخشی از تولید پتروشیمیها ناشی از خسارتهای جنگی را با افزایش عرضه و حفظ ثبات بازار کاهش دهد اما شواهد بازار نشان میدهد که پیامدهای حملات اخیر بهبرخی مجتمعهای پتروشیمی و صنایع وابسته زنجیره تأمین صنایع پاییندستی را با موج افزایش قیمت روبهرو کرده؛ افزایش قیمتی که در همه بخش مرتبط با پتروشیمیها از صنعت لاسیک و پلاستیک گرفته تا رنگ و صنعت شوینده هر روز بخشی از آن رونمایی میشود.
درحالیکه شرکت ملی صنایع پتروشیمی از افزایش عرضه و تداوم ثبات قیمت محصولات پتروشیمی خبر میدهد فعالان صنایع پاییندستی معتقدند تبعات حملات اخیر بهزیرساختهای انرژی و پتروشیمی هنوز از زنجیره تأمین کشور خارج نشده است. اگرچه بخش مهمی از مجتمعهای آسیبدیده بهمدار تولید بازگشتند اما آثار اختلال در تأمین مواد اولیه، افزایش هزینههای حملونقل، رشد قیمت مواد شیمیایی و نگرانی از تکرار بحران اکنون خود را در صنایع مصرفکننده ازجمله صنعت شوینده نشان میدهد؛ صنعتی که محصولات آن مستقیما در سبد روزانه خانوارها قرار دارد.
براساس گزارش منتشرشده ازسوی وزارت نفت شرکت ملی صنایع پتروشیمی با افزایش عرضه در بورس کالا تلاش کرده از بروز کمبود و التهاب در بازار جلوگیری کند. همزمان مدیران صنعت پتروشیمی نیز از برنامه بازسازی مجتمعهای آسیبدیده و بازگشت تدریجی ظرفیتهای تولید خبر دادند. با این حال کارشناسان معتقدند فاصله قابلتوجهی میان بازگشت تولید و عادیشدن زنجیره تأمین وجود دارد و صنایع پاییندستی همچنان هزینه این اختلال را پرداخت میکنند.
شویندهها کف کردند!
صنعت شوینده ایران یکی از بزرگترین مصرفکنندگان محصولات شیمیایی و پتروشیمیایی کشور محسوب میشود. مواد اولیهای همچون آلکیل بنزن خطی، اسید سولفونیک، سود سوزآور، پلیمرهای بستهبندی، انواع رزینها و مواد فعال سطحی مستقیما از صنایع پتروشیمی تأمین میشوند.
در سالهای گذشته فعالان این صنعت بارها اعلام کردند که حدود ۷۰درصد مواد اولیه مورد نیاز تولیدکنندگان شوینده از داخل کشور تأمین میشود و تأمینکنندگان اصلی نیز شرکتهای پتروشیمی هستند. فعالان این صنعت میگویند که وابستگی تولیدکنندگان شوینده بهتأمین داخلی مواد اولیه بسیار بالاست و هرگونه اختلال در عرضه محصولات پتروشیمی مستقیما بر تولید اثر میگذارد.
با این حال محمدرضا بیگدلو، دبیر و عضو هیئتمدیره انجمن صنایع شوینده، بهداشتی و آرایشی ایران اخیرا اعلام کرده که از نظر وزنی حدود ۲۰تا۳۰درصد مواد مصرفی صنعت شوینده از محصولات پتروشیمی تأمین میشود اما این وابستگی در برخی فرمولاسیونها به۸۵درصد نیز میرسد. بهگفته وی حتی زمانی که سهم وزنی مواد پتروشیمی پایین است نقش آنها در فرایند تولید حیاتی بوده و نبود آنها میتواند کل خط تولید را متوقف کند.
در زنجیره تأمین این صنعت وابستگی صنعت شوینده تنها بهمواد موثره محدود نمیشود بلکه بخش مهمی از هزینه تولید مربوط بهظروف پلاستیکی، درب بطریها، فیلمهای بستهبندی و کارتنهایی است که همگی از زنجیره پتروشیمی تغذیه میشوند. درنتیجه حتی اگر مواد اصلی تولید در دسترس باشند افزایش قیمت پلیمرها میتواند هزینه نهایی محصول را بهشدت افزایش دهد.
شوک قیمتی جدید در بورس کالا
همزمان با تلاش دولت برای حفظ آرامش بازار افزایش قیمت پایه محصولات پتروشیمی نگرانی جدیدی برای صنایع پاییندستی ایجاد کرده است. بررسی قیمتهای جدید بورس کالا نشان میدهد که در ابتدای خردادماه امسال قیمت پایه بسیاری از محصولات پتروشیمی با رشد قابلتوجهی همراه بوده است. گزارشها از افزایش میانگین حدود ۴۰درصدی قیمت برخی گروههای کالایی خبر میدهند؛ موضوعی که ناشی از بازگشت فرمول قیمتگذاری بهنرخهای جهانی عنوان شده است. پلیاتیلنها، پلیپروپیلنها، PVC و بسیاری از مواد اولیه پرکاربرد صنایع مصرفی در این فهرست قرار دارند.
این افزایش قیمت در شرایطی رخ داده که بسیاری از واحدهای تولیدی هنوز درحال جبران آثار ناشی از اختلالات ماههای گذشته هستند. فعالان اقتصادی معتقدند جهش قیمت مواد اولیه میتواند بهسرعت بهقیمت کالاهای مصرفی منتقل شود.
حسام بیگلو میگوید که تغییر مبنای قیمتگذاری مواد پتروشیمی میتواند زمینه افزایش ۵۰تا۸۰درصدی هزینههای تولید در برخی بخشها را فراهم کند. بهگفته او صنعت شوینده از معدود صنایعی است که باوجود افزایش هزینهها ناچار است محصولات خود را با حساسیت اجتماعی بالا عرضه کند و امکان انتقال کامل هزینهها بهمصرفکننده را ندارد.
درمقابل محمد متقی، مدیر توسعه صنایع پاییندستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی بهشانا گفت که درشرایطکنونی هیچگونه افزایش قیمت ناشی از رشد قیمتهای جهانی در محصولات پتروشیمی اعمال نشده و در این زمینه طبق مصوبه شورای عالی امنیت ملی اقدام میشود. او در عین حال گفته که فقط تأثیر تغییرات نرخ ارز در محاسبات لحاظ میشود. سیاست قیمتگذاری هم در حوزه خوراک پتروشیمیها و هم در قیمت محصولات عرضهشده در بورس اجرا میشود و تابع ابلاغیه نهادهای بالادستی مجاز در این زمینه هستیم.
متقی با یادآوری اینکه شرکت ملی صنایع پتروشیمی همکاری بسیار نزدیک و مستمری با معاونتهای مختلف وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تولیدکنندگان و معاونت بازرگانی دارد، گفت: باتوجه بهاین تعامل مسائل مربوط بهتأمین مواد اولیه و تنظیم بازار محصولات پتروشیمی بهبهترین شکل مدیریت میشود.
وی با اشاره بهموضوع افزایش قیمت شویندهها که در روزهای اخیر توجه افکار عمومی را بهخود جلب کرده است، تاکید کرد: آنچه بهصنعت پتروشیمی مربوط میشود تأمین ماده اولیه شویندهها (LAB) است. ما در این بخش هیچگونه افزایش قیمتی نداشتیم و قیمتها همچنان براساس نرخهای قبل از ۹اسفند۱۴۰۴ و پیشاز آغاز جنگ تحمیلی سوم است.
این مدیر صنعت نفت میگوید: همه معاملات LAB در بورس کالا نیز بدون رقابت انجام شده و خریداران این محصول را بهطور کامل با قیمت پایه خریداری کردند. به گفته او، ممکن است در برخی مقاطع مشکلاتی در حوزه حملونقل و لجستیک وجود داشته اما همه مواد اولیه مورد نیاز تولیدکنندگان شویندهها ازسوی صنعت پتروشیمی تأمین شده و هیچ افزایش قیمتی در این زمینه رخ نداده است.
بااینحال افزایش قیمت مواد اولیه پتروشیمی فشار مضاعفی بر صنایع مصرفکننده وارد کرده است. در روزهای اخیر قیمت پایه بسیاری از محصولات پتروشیمی در بورس کالا با رشد قابلتوجهی مواجه شده و گزارشها از افزایش میانگین حدود ۴۰درصدی قیمت برخی مواد اولیه حکایت دارد. این رشد قیمت شامل طیفی از محصولات پلیمری و شیمیایی مورد استفاده در صنایع پاییندستی است؛ محصولاتی که نقش مهمی در تولید مواد شوینده، بستهبندی و ظروف پلاستیکی دارند.
فشار از بستهبندی تا بیمه
فعالان صنعت شوینده میگویند اثر این افزایش قیمت تنها بهمواد موثره محدود نمیشود. بخش قابلتوجهی از هزینه تولید شویندهها مربوط بهبستهبندی پلاستیکی، درب، ظروف و فیلمهای پلیمری است که همگی بهطور مستقیم از صنعت پتروشیمی تغذیه میشوند. بههمیندلیل هرگونه افزایش قیمت در پلیاتیلن، پلیپروپیلن، PVC و سایر محصولات مشابه درنهایت هزینه نهایی تولید را افزایش میدهد. تجربه صنایع دیگر نیز نشان داده که جهش قیمت مواد پتروشیمی میتواند هزینه بستهبندی را بهشدت افزایش داده و حاشیه سود تولیدکنندگان را تحت فشار قرار دهد.
پساز آسیبدیدن برخی واحدهای پتروشیمی و انرژی بسیاری از تولیدکنندگان پاییندستی برای جلوگیری از توقف تولید اقدام بهافزایش ذخایر مواد اولیه کردند. این رفتار باعث شد تقاضا برای خرید مواد شیمیایی و پلیمری افزایش پیدا کند و فشار مضاعفی بر بازار وارد شود.
ازسویدیگر هزینه حملونقل، بیمه محمولهها، تأمین نقدینگی و نگهداری موجودی انبار نیز رشد کرده است. نتیجه این وضعیت آن است که حتی در صورت بازگشت کامل ظرفیت تولید پتروشیمیها هزینه نهایی تولید در صنایع مصرفکننده همچنان بالاتر از گذشته باقی میماند.
براساس اعلام شانا، برنامه بازسازی مجتمعهای آسیبدیده آغاز شده و بخشی از ظرفیتهای ازدسترفته درحال بازگشت بهمدار تولید بوده اما فعالان اقتصادی میگویند بازگشت ظرفیت اسمی لزوما بهمعنای بازگشت شرایط عادی بازار نیست.
درچنینشرایطی نگرانی اصلی تولیدکنندگان شوینده کمبود مطلق مواد اولیه نبوده بلکه افزایش مداوم هزینه تأمین است. بههمین دلیل بسیاری از شرکتها تلاش کردند موجودی انبار خود را افزایش دهند؛ اقدامی که خود بهتشدید تقاضا و افزایش قیمتها منجر شده است.
بازار شوینده چقدر بزرگ است؟
بازار شوینده ایران یکی از بزرگترین بازارهای کالاهای مصرفی کشور بهشمار میرود. بیش از ۸۰درصد تولیدات این صنعت در داخل کشور مصرف میشود و تنها بخشی از تولیدات بهبازارهای صادراتی راه پیدا میکند.
در بازار سرمایه نیز هلدینگ «مدیریت صنعت شوینده توسعه صنایع بهشهر» که مالک سهام شرکتهایی نظیر پاکسان، گلتاش و ساینا است تا ۲۰خرداد۱۴۰۵ ارزشی حدود ۵/۲هزارمیلیاردتومان دارد. ارزش پرتفوی بورسی این مجموعه نیز حدود ۸/۲هزارمیلیاردتومان برآورد میشود.
اگرچه این ارقام تنها بخشی از صنعت شوینده کشور را پوشش میدهد اما نشان میدهد هرگونه افزایش هزینه در زنجیره تأمین پتروشیمی میتواند بر صنعتی اثر بگذارد که مستقیما با سلامت، بهداشت و هزینههای روزمره خانوارها در ارتباط است.
بهنظر میرسد بازار شوینده در آستانه بحران کمبود کالا قرار ندارد اما تداوم افزایش قیمت مواد پتروشیمی، رشد هزینه بستهبندی و نااطمینانی ناشی از اختلالات اخیر میتواند موج تازهای از افزایش قیمت را بهاین صنعت تحمیل کند که درنهایت از کارخانههای پتروشیمی عبور کرده و بهقفسه فروشگاهها و سبد مصرفی خانوارها خواهد رسید.