کبوتری از جنس نور و فولاد بر مزار تروریسم

به گزارش ستاره صبح آنلاین از عصر ایران، در قلب منهتن و در نقطه‌ای که روزگاری ویرانه های برج های دوقلوی تجارت جهانی نیویورک قرار داشت، سازه‌ای سفید، عظیم و متحرک خودنمایی می‌کند که بیشتر به یک مجسمه زنده شباهت دارد تا یک ایستگاه حمل‌ونقل عمومی. ساختمان آکیولس (Oculus) یا همان «هاب حمل‌ونقل مرکز تجارت جهانی» (WTC Transportation Hub)، با بودجه‌ای نزدیک به 4 میلیارد دلار، عنوان «گران ترین ایستگاه مترو و قطار در جهان» را به خود اختصاص داده است.

اما این پروژه از همان نخستین مراحل طراحی، قرار نبود تنها محلی برای عبور روزانه هزاران مسافر باشد؛ پس از فاجعه 11 سپتامبر، نیویورک به نقطه‌ای نیاز داشت که روح زخم خورده شهر را ترمیم کند و خود بخشی از یادمان تاریخ معاصر باشد.

فلسفه فرم؛ کبوتر پرکشیده از دست های یک کودک

هاب حمل‌ونقل در سطح خیابان به عنوان یک سازه مستقل و دقیقا در امتداد محور جنوبی پلازای گووه نور (Wedge of Light) جانمایی شده است؛ میدانی که در مسترپلان اصلی دنیل لیبسکیند برای بازطراحی سایت مرکز تجارت جهانی پیش بینی شده بود. این سازه مانند پلی هوشمندانه، فضاهای سبز شهری از سیتی هال پارک تا کلیسای سنت پل، باغ های یادمان 11 سپتامبر و در نهایت باتری پارک در مجاورت رودخانه هادسون را به یکدیگر پیوند می‌دهد.

طراحی این شاهکار به معمار و مهندس برجسته اسپانیایی، سانتیاگو کالاتراوا (Santiago Calatrava) واگذار شد. فرم بیضی شکل و قوس دار آکیولس در نگاه اول یادآور مفاهیم کهن است؛ از نمادهای بیزانسی گرفته تا بال های کروبیان و طرح های مصر باستان. اما ساده ترین و در عین حال عمیق ترین توصیف را خود کالاتراوا ارائه می‌دهد:

"تصویر کبوتری که از دست های یک کودک رها می‌شود و به آسمان پر می‌کشد."

بال های فولادی پرنده کالاتراوا، نمادی از رهایی، صلح و تولد دوباره نیویورک از دل خاکستر است.

راز نور 11 سپتامبر؛ معماری با پرتوهای خورشید

شاید عجیب ترین و شاعرانه ترین بخش این پروژه هندسی، چیزی باشد که از دور دیده نمی‌شود: مهندسی حرکت نور خورشید.

ایده اولیه «نور به عنوان یادمان» نخستین بار توسط دنیل لیبسکیند مطرح شد، اما کالاتراوا آن را به فیزیکی ترین شکل ممکن در سقف شیشه‌ای 130 متری آکیولس پیاده کرد. جهت گیری فضایی سازه طوری تنظیم شده است که هر سال در روز 11 سپتامبر، مسیر تابش خورشید دقیقا با بازه زمانی وقوع حملات سال 2001 هماهنگ می‌شود:

ساعت 8:46 صبح: زمان برخورد اولین هواپیما به برج شمالی.

ساعت 10:28 صبح: زمان فرو ریختن کامل برج شمالی.

در این فاصله زمانی مشخص، نورگیر سقف باز می‌شود و پرتوهای مستقیم خورشید وارد فضای بدون ستون سالن شده و روی کف سنگ فرش حرکت می‌کنند. کالاتراوا با این کار، به جای استفاده از سنگ، برنز یا نوشته، «یادمانی از جنس نور» خلق کرده است. او از نور به عنوان یک عنصر سازه‌ای یاد می‌کند و می‌گوید: "این ساختمان روی ستونهایی از نور استوار شده است."

در شب نیز این سازه درخشان، مانند یک فانوس دریایی بزرگ در سایت بازسازی شده مرکز تجارت جهانی می‌درخشد.

غول 11500 تنی؛ فولادی که فقط 4 شرکت توان ساختش را داشتند

پیاده سازی فرم تراشیده و مجسمه گون آکیولس، مرزهای مهندسی سازه را جابه‌جا کرد. در ساخت این مجموعه حدود 11500 تن فولاد ساختمانی بسیار تخصصی به کار رفته است. پیچیدگی هندسی قوس‌ها و دنده های فولادی به قدری بالا بود که در کل جهان تنها چهار شرکت توانایی فنی و سخت افزاری لازم برای ساخت این قطعات را داشتند.

بخش اعظم این قطعات غول پیکر فولادی در کشور ایتالیا توسط شرکت تخصصی Cimolai با قطعات سفارشی ساخته شد و سپس از طریق کشتی از اقیانوس اطلس عبور کرد تا به بندر نیویورک برسد و در محل پروژه مونتاژ شود.

معماری لایه‌ای زیرزمین؛ تفکیک طبقات و اتصالات شهری

سازه آکیولس از سطح خیابان تا عمیق ترین لایه های ترانزیتی زیرزمینی، به گونه‌ای طراحی شده که حداکثر نور طبیعی را به اعماق زمین هدایت کند:

مشخصات فنی سازه آکیولس در یک نگاه

معماری به مثابه امید

ساختمان آکیولس ثابت کرد که معماری عمومی می‌تواند فراتر از کاربری های روزمره مانند جابه‌جایی مسافران عمل کند. تکرار هماهنگ و ریتمیک دنده های فولادی، فضایی بدون ستون و سرشار از نور طبیعی خلق کرده است که حسی از وسعت، وقار و آرامش را به اعماق زمین می‌برد.

آکیولس یادآوری می‌کند که حتی در دل یکی از تلخ ترین نقاط تاریخ معاصر، می‌توان با ترکیب هنر، مهندسی و نور، نمادی از ایستادگی و امید به آینده بنا کرد.