ستاره صبح، فائزه صدر: کشور حتی پیش از جنگ نیز با بحران انرژی دست و پنجه نرم میکرد، اما بعد از درگیری های نظامی، حملاتی که صنایع انرژی کشور را هدف قرار داده بود و تنگ شدن دایره تحریم ها؛ بحران انرژی برای دولت جدی تر شد. ستاره صبح در گفتوگو با فرزین سواد کوهی، کارشناس انرژی به بررسی این موضوع پرداخته که در ادامه میخوانید:
فرزین سواد کوهی درباره اثر منفی جنگ بر صنایع انرژی کشور گفت: تأثیر جنگ روی واحدها یا روی کلیت صنایع نفتی در داخل کشور نیز مشکلاتی ایجاد میکند. همانطور که میبینیم وقتی واحد های پالایشی ما دچار آسیب میشود در عرضه یا در تولید فراورده های پالایشی دچار مشکل میشویم.
وی در ادامه افزود: کشور ما به دلیل مصرف بالا، واردات بنزین دارد. در تولید نیز کمبود داریم چون مصرف ما از تولیدمان بالاتر است و وقتی اتفاقی مثل جنگ و آسیب دیدن صنایع هم به این چرخه اضافه میشود، اثر منفی را در بازار داخل میبینیم.
سوادکوهی ضمن اشاره به بحران در بازار مصرف تولیدات صنایع نفتی کشور، اضافه کرد: این اتفاق در مورد فراورده های ویژه پالایشگاهی نیز میافتد مثلا در حوزه روانکار ها، روغن ها، گریسها و بخشی از مواد هیدروکربنی مربوط به صنایع پالایشی شاهد افزایش قیمت های وحشتناک هستیم. کمبودهایی به طور خاص دیده میشود وهمین بخش به خودی خود میتواند بحران ایجاد کند.
وی گفت: به طور مثال در صنایع پالایشی نبود یا کمبود مادهای مثل لوبکات که برای تهیه قیر ضروری است در بازار صنایع ساختمان تأثیر منفی ایجاد میکند. در پتروشیمی هم به همین صورت است و وقتی واحد های پتروشیمی آسیب میبینند، تولید آسیب دیده است و این وضعیت در بازار تأثیر مستقیم و منفی دارد.
این کارشناس حوزه انرژی در ادامه افزود: بخش تأمین نیاز های اولیه در مورد برخی از پتروشیمیها دچار مشکل شده است. در چنین شرایطی یک کارخانه پتروشیمی بزرگ از حرکت میایستد و به همان نسبت تولید پایین میآید و در بازار مصرف دچار بحران میشویم. ما امروز در حوزه پلیمر و متانول سازها دچار مشکل شده ایم.
وی گفت: افزایش قیمت مواد پلاستیکی و به ویژه مواد اولیه پت مشهود است و روی زندگی مصرف کننده تأثیر خواهد گذاشت. بحران را باید به این صورت خرد کنیم و تأثیر مستقیمی که بر شهروندان دارد را نمایان کنیم. بحران تنها متوجه صنایع نیست. صنایع پالایشی، صنایعی سودآور هستند و زمانی که دچار مشکل میشوند این بحران به طورمستقیم به داخل کشور منتشر میشود و از صنایع تا مصرف کننده عادی دچار مشکل میشوند.
این فعال رسانهای با اشاره به احتمال تعطیلی بنگاه های کوچک در این بخش از اقتصاد انرژی ایران، یادآور شد: دولت بابت جنگ ضرر و زیان سنگینی متحمل شده است و تنها با وجود آرامش در بازار میتوان از فشار بحران کم کرد. مسئله دولت در قبال جنگ تنها مسئله بازار نیست، بازار و قیمتها یکی از مسائل دولت است. در صورت ادامه داشتن این وضعیت صنایع کوچکتر و پایین دستیها دچار بحران میشوند. اگر افزایش قیمت مواد اولیه سرسام آور باشد ممکن است برخی عطای تولید را به لقایش ببخشند و این صنعت را رها کنند. تأثیر منفی این وضعیت به مراتب بیشتر از تخریب بخشی از یک پالایشگاه بزرگ در جنگ است.
وی گفت: صنایع پتروشیمی ما در جنگ آسیب دید، ولی پالایشی های ما شاید چندان صدمه ندیدند یا کمتر آسیب دیدند. بخشی مثل لاوان که در روز ۳ میلیون لیتر تولید بنزین داشت امروز یکو نیم میلیون لیتر تولید دارد و تولید اش نصف شده است. چنین مواردی در صنعت پالایش کمتر دیده میشود ولی در پتروشیمی آسیب در بخش های زیر ساختی بیشتر بود. تأمین کنندگان بخار، برق، گاز و بخش های خوراک دچار مشکل شدند. مثلا دماوند و مبین لطمه دیدند تولید آنها یا کاملا خوابیده یا بسیار کم شده است، درحالیکه این دو نیاز های اولیه بسیاری از پتروشیمی های دیگر را تأمین میکردند.
سوادکوهی در ادامه تصریح کرد: شاید باید گفت که ما به مسئله مراقبت از این صنایع و وضعیت پدافندی صنایع توجه نداشتیم یا اصلا فکری برای اینها نداشتیم. دیر نشده و امروز باید به این فکر کنیم که صنایع نفتی ما چگونه باید جایگزین شوند؟! اینها حاصل سالها سرمایهگذاری و زحمت بود. وقتی حمله دشمن به این صنایع آسیب جدی وارد میکند باید برای بازگرداندن مجدد آنها به مدار کار فکر دیگری کرد.
این کارشناس حوزه انرژی ضمن تشریح آسیب وارده بر صنایع این حوزه گفت: در داخل با بیانی شعار گونه گفته میشود ما به سرعت این صنایع را بازسازی میکنیم و به مدار تولید باز میگردانیم، بسیاری از کارشناسان میدانند این حرفها شعار است و صنایعی که در حملات موشکی و پهبادی آسیب جدی دیدهاند به این راحتیها به چرخه تولید باز نمیگردند و حتی اگر احیا شوند تهدید حملات مجدد همواره وجود دارد.
وی با اشاره به زمزمه های افزایش نرخ سوخت در کشور در این رابطه متذکر شد: دولت برای سوخت دو سناریو دارد که یکی تغییر در سهمیه بندی است و سناریوی دیگر افزایش قیمت بنزین است. ثابت شده که با افزایش قیمت بنزین لزوما مصرف پایین نمیآید و تأثیر افزایش قیمت بنزین در بازار مصرف، کوتاه مدت است و باز مصرف به چرخه افزایش بر میگردد.
وی در این خصوص اظهار داشت: گفته میشود روزانه بیش از ۱۳۰ میلیون لیتر بنزین مصرف میکنیم. در حالیکه حداکثر تولید داخل ۱۱۰ میلیون لیتر است. یعنی ایران روزانه ۲۰ میلیون لیتر بنزین وارد میکند. این چرخه فشار سنگینی به دولت وارد میکند و دولت دیگر توان ادامه دادن ندارد به ویژه که با وجود فشار های تحریمی نمیتواند به راحتی واردات داشته باشد.
این فعال حوزه انرژی گفت: این وضعیت بنزین نتیجه بی توجهی سالیان پیش ما است. دولتها مسئول و مقصر اصلی این مشکلات هستند. به ویژه که صنایع نفتی ما عملا صنایعی دولتی هستند. شاید صنایع پالایشی ما ظاهرا خصوصی شده باشند ولی دولت ما نفت را تولید میکند، خودش قیمت گذاری میکند، خودش میفروشد و خودش این فراورده را از پالایشگاه میخرد! بخش خصوصی در کجای این چرخه فعال است؟ بخش خصوصی امنیتی برای سرمایهگذاری نمیبیند و بنزین بیشتری تولید نمیشود و نیاز داخل بر طرف نمیشود.
وی افزود: در این شرایط خرده سناریوهایی مثل تولید بنزین در پتروشیمیها یا حرکت دادن پالایشگاه های کوچک به سمت تولید بنزین؛ راهکار های اثر بخشی نیست. باید ابتدا برای الگوی مصرف فکری بیاندیشیم خودرو های ما مصرف بالا و بسیار بالا دارند. تا وقتی که جلوی واردات خودروی کم مصرف گرفته شود، بحران هر روز پیچیده تر از قبل خواهد شد و هر طرحی مسکن مقطعی است و دور اندیشی ندارد.
فرزین سواد کوهی در پایان گفتوگو تاکید کرد: کشور باید به هر شیوهای هر چه سریعتر از تنش فاصله بگیرد تا برای بخش خصوصی امنیت ایجاد شود و شرایط کار در داخل برای سرمایهگذاران مهیا شود. در این صورت میتوان برای آینده و برای مشکلات برنامه ریزی درستی داشت. تا از تنش و مناقشه فاصله نگرفتهایم نمیتوانیم به سرمایهگذاری فکر کنیم. صنایع پالایشی ما کهنه است و به نوسازی و بازسازی نیاز دارند.