گروگانگیری و آدمربایی از منظر پلیسی دو مفهوم نزدیک، اما متفاوت هستند. در گروگانگیری هدف اصلی، استفاده از اهرم فشار است. در حالی که در آدمربایی، ربودن و انتقال فرد از محل اهمیت دارد. از نظر حقوق کیفری، قانون مجازات اسلامی، جرم مستقلی با عنوان گروگانگیری تعریف نکرده و در بسیاری از پروندهها گروگانگیری ذیل عنوان آدمربایی رسیدگی میشود، اما از دیدگاه پلیسی، این دو از نظر شیوه مدیریت عملیات و هدف مجرمان تفاوت دارند.
به گزارش ستاره صبح آنلاین به نقل از اعتماد، یکی از عجیبترین پروندههای آدمربایی در ایران در دی ماه ۱۴۰۳ رسانهای میشود؛ براساس گزارشها اعضای یک خانواده حدود سه سال در رشت در اسارت یک باند آدمربا بودهاند و حتی تحت فشار آدمربایان به دفتر اسناد رسمی رفته و اموال خود را به نام آنها منتقل میکنند. با گذشت دو سال از این ماجرا «اعتماد» از پدر خانواده که خود وکیل دادگستری است، وضعیت پرونده را پیگیری کرده است. طبق این پیگیری؛ «به تازگی کیفرخواست صادر شده و پرونده در حال رسیدگی است.»
«محمدرضا اسدی»، رئیس اداره مبارزه با فقدان، آدمربایی و گروگانگیری پلیس آگاهی فراجا در مورد تفاوت جرم آدمربایی و گروگانگیری میگوید: «در مورد گروگانگیری و آدمربایی دو دیدگاه پلیسی و حقوقی وجود دارد. از دیدگاه قانونی و برابر ماده ۶۲۱ قانون مجازات اسلامی؛ هر کس به قصد مطالبه وجه یا مال یا به قصد انتقام یا هر منظور دیگری به عنف یا تهدید یا حیله یا به هر نحو دیگر شخصا یا توسط دیگری شخصی را برباید یا مخفی کند، آدمربایی اتفاق افتاده است که این ماده قانونی شامل گروگانگیری هم میشود، اما در حوزه پلیسی به منظور پی جویی تخصصی، آدمربایی و گروگانگیری متفاوت است. آدمربایی شامل انتقال و دراختیار گرفتن یا اسارت به اضافه درخواست و مطالبه است، ولی در مورد گروگانگیری تکیه بر انتقال افراد وجود ندارد؛ انتقال افراد ملاک وقوع جرم نیست. نگاه پلیس در حوزه گروگانگیری، پرونده محوری است؛ یعنی امکان دارد در یک گروگانگیری افراد زیادی گرو گرفته شده باشند؛ گروگانگیری به دلیل مسائل سیاسی و درخواست از دولتمردان یا هر موضوع مشابه دیگر رخ میدهد. معمولا نوع درخواست فرد گروگانگیر از نوع مطالبه سیاسی آن هم با درخواستهایی در سطح بالاست. در مواردی که تجربه شده امکان دارد گروگانگیر خواستهاش این بوده که یک زندانی اعدام نشود و رها شود؛ یعنی فرد گروگانگیر از دستگاههای دولتی و از حکومت مطالبه دارد. از منظر پلیسی و قوانین بینالمللی یک تعریف برای گروگانگیری مشخص شده است؛ در کنوانسیونی که موضوع گروگانگیری مطرح شده و ایران هم عضو آن است، نگاه قانونگذار اینگونه بوده که مطالبه گروگانگیر از دولت و دولتمردان است. از آنجایی که جرایم به سه دسته جرایم علیه اموال، جرایم علیه اشخاص و جرایم علیه امنیت عمومی تقسیم میشوند، میتوان گفت که گروگانگیری یک جرم امنیتی است و آدمربایی از نگاه پلیس یک جرم جنایی است. در آدمربایی جرم علیه یک شخص درنظر گرفته میشود و پرونده فرد محور است و مصداق بارز آدمربایی، اخاذی است. با این حال در برخی پروندههای ربایش گاهی پسری از روی علاقه دختری را میرباید که با او ازدواج کند؛ اینجا انگیزه و نیت آدمربا درنظر گرفته میشود. معمولا در چنین ربایشهایی، پلیس هم نگاهش کمی تغییر میکند.»
رئیس اداره مبارزه با فقدان، آدمربایی و گروگانگیری پلیس آگاهی فراجا همچنین میگوید: «قانونگذار در ماده ۶۲۱ قانون مجازات اسلامی به مجازات این جرم اشاره کرده و بین ۵ الی ۱۵ سال حبس در نظر گرفته است. نیت فرد آدمربا مهم است؛ گاهی فرد آدمربا قصد دارد شخصی را تنبیه کند و او را میرباید یا گاهی فرضا فردی چک داده و طرف مقابل از طریق مجاری قانونی نتوانسته اقدام کند یا اقدام کرده و حتی حکم جلب دارد، اما با این حال فرد را میرباید و بعد وسط راه او را آزاد میکند. این نوع ربایشها با آن ربایشی که فرد تشکیل باند میدهد و شخصی را شناسایی میکند که از نظر مالی موقعیت مناسب و توانایی پرداخت مبالغ هنگفت را دارد، متفاوت است. در برخی ربایشها مجرم یا مجرمان برای رسیدن به خواستهشان چند جرم دیگر نیز مرتکب میشوند. به طور مثال اگر آدمربا فرد را برباید و مورد آزار و شکنجه قرار دهد و حتی از او فیلم بگیرد و برای خانواده ارسال کند از نظر مجازات نیز متفاوت خواهد بود. این در حالی است که عموم مردم گروگانگیری و آدمربایی را یک اصطلاح واحد میدانند. یعنی تصور میکنند شخصی که مورد ربایش قرار گرفته، گروگان گرفته شده، اما از نظر پلیسی آدمربایی جرمی است علیه شخص و تیم ویژه خود را دارد و باید روشهای خاصی صورت گیرد که پلیس به عامل ربایش و در نهایت رهایی همراه با سلامت ربوده شده برسد، زیرا در پروندههای آدمربایی اولویت با نجات جان ربوده شده است. در گروگانگیری معمولا انتقالی وجود ندارد و گروگانگیر علنا موضوع را با تهدید سلاح عیان میکند.
بر فرض گروگانگیر اقدام خود را از یک اتوبوس شروع میکند و سپس جابهجا میشود، پلیس برای ثبت وقوع جرم نوع ارتکاب جرم را لحاظ میکند. فرد گروگانگیر همان لحظه اول که جان افراد را تهدید میکند کارش شروع میشود، اما در جرم آدمربایی ابتدا انتقال صورت میگیرد، اسارت رخ میدهد و سپس مطالبه و خواسته فرد رباینده مطرح میشود. گاهی در پروندههای آدمربایی شیوه ربایش فریب و اغفال است و فرد ربوده شده با رباینده همراهی میکند که این مورد هم از مصادیق آدمربایی است و شامل ماده ۶۲۱ میشود. با این حال کلیه جرایم بخشی از مؤلفههای امنیتی را جابهجا میکنند؛ برخی سرقتها و حتی گاهی بعضی از آدمرباییها شامل این مؤلفهها میشوند. امکان دارد یک آدمربایی از نظر امنیتی، احساس و عواطف یک منطقه، شهر یا حتی در ابعاد بزرگتر وقتی پرونده رسانهای میشود احساس و عواطف کل کشور را تحت تأثیر قرار دهد، چراکه همیشه جرم و جنایت مخاطبان خود را دارد و افراد نسبت به وقوع جرم کنجکاو هستند که بدانند چگونه رخ داده است.»
صدور کیفرخواست غیرعادیترین پرونده آدمربایی در ایران
دی ماه سال ۱۴۰۳، خبر آدمربایی و به اسارت گرفتن اعضای یک خانواده در رشت منتشر میشود. پیگیریها نشان میدهد که به تازگی کیفرخواست علیه متهمان این پرونده صادر و پرونده در حال رسیدگی است. «فلاح میری»، دادستان رشت در رابطه با اسارت اعضای یک خانواده در شهرستان رشت گفته است: «براساس تحقیقات صورت گرفته شروع ماجرای این خانواده دی ماه سال ۱۴۰۰ بوده است؛ آدمربایان که دو برادر مجرد و یک خانم ساکن شهرستان کرج و رشت بودند، قبل از این حادثه یکی از برادران و خانمی که با آنها در ارتباط بوده در شهرستان هشتگرد سابقه آدمربایی داشتند و در دادگستری هشتگرد به ۸ سال حبس محکوم شده و متواری بودند. این افراد به علت فرار از اجرای مجازات به شهرستان رشت آمده بودند و مخفیانه زندگی میکردند تا حکم در مورد آنها اجرا نشود. خانم آدمربا در رشت با یک خانواده متمول که پدر خانواده وکیل بود، آشنا بود و از چندین سال قبل با مادر خانواده ارتباط داشت، تمام اعضای خانواده را شناسایی کرده بود و میدانست که میتوانند از آنها اخاذی کنند. بعد از مدتی این خانم با ترفندی همسر و مادرزن وکیل را به خانه دو آدمربایی که آنها را برادر خود معرفی کرده بود، میبرد و آنها را با آبمیوه مسموم و بیهوش میکند. آدمربایان با تلفن مادر خانواده به شوهر او پیام میدهند، آدرس میفرستند و به او اعلام میکنند حال مادرهمسر او بد شده است و سریعا خودش را به آدرسی که میدهند، برساند. بعد از آمدن پدر خانواده، او را نیز اسیر میکنند. با همین ترفند خواهر و برادر همسر را نیز بیهوش میکنند و گروگان میگیرند. خانم آدمربا بعد از اسیر کردن این افراد به خانه این خانواده مراجعه میکند و به لحاظ شناخت قبلی که از این خانواده داشت به بهانه پیشگیری از کرونا به سه فرزند آنها نیز قرص بیهوشی میدهد و بعد از بیهوش شدن آنها، بقیه اعضای خانواده را نیز به خانه خودشان که یک خانه دو طبقه بود، منتقل میکنند و از این زمان گروگانگیری این خانواده در خانه افراد گروگان گرفته شده شروع میشود.»
دادستان رشت در مورد نحوه شناسایی آدمربایان اظهار کرده است: «باتوجه به اینکه این خانواده از قبل تصمیم به مهاجرت داشتند و آشنایان آنها نیز از این موضوع اطلاع داشتند، در طول این مدت اگر اقوام و نزدیکان با آنها تماس میگرفتند، آدمربایان آنها را تهدید جانی میکردند که به اقوام خود اعلام کنند مهاجرت کردهاند و در ایران نیستند. در جریان ملاقات مردمی دستگاه قضائی استان که هر هفته در دادستانی مرکز استان برگزار میشود، فردی مراجعه و اعلام کرد اعضای یک خانواده چند وقتی است اسیر شدهاند. فرد گزارشدهنده با افرادی که اسیر شده بودند در یک محله زندگی میکرد و همسایه آنها بود. او به واسطه حضور در محل و شناختی که از اعضای خانواده داشت با حساس شدن روی رفت و آمدهای مشکوک به خانه آنها به موضوع شک کرده و در جلسه ملاقات دادستانی مرکز استان موضوع را گزارش میدهد. بعد از گزارش این فرد با دستور قضائی موضوع با حساسیت بالا مورد توجه قرار گرفته و دستور حضور نیروهای عملیاتی صادر میشود. کمتر از یک ساعت از گزارش اولیه همسایه خانواده مورد اشاره نیروهای عملیاتی با حضور در محل تحقیقات میدانی را آغاز کرده و مشخص میشود موضوع گزارش مردمی صحت داشته است. با حضور بهموقع مأموران آگاهی تمام آدمربایان در محل دستگیر میشوند.