تفاوت گواهینامه موتور ۱۶ ساله‌ها با گواهینامه بزرگسالان

در حالی‌که بسیاری تصور می‌کنند این گواهینامه تفاوت زیادی با گواهینامه موتور بزرگسالان ندارد، ساختار جدید دقیقاً برعکس طراحی شده است. قانون‌گذار عمداً یک «پله اولیه ایمن» ساخته تا نوجوانان فقط اجازه استفاده از موتورهای سبک و محدود را داشته باشند و به مرور با رسیدن به سن ۱۸ و ۲۱ سالگی، مجوز استفاده از موتورهای قوی‌تر را به دست بیاورند. در این مقاله، تمام تفاوت‌های گواهینامه نوجوانان و بزرگسالان را شفاف، دقیق و کاربردی بررسی می‌کنیم.

ساختار جدید گواهینامه‌ها؛ پایه تفاوت‌ها از کجاست؟

طبق آیین‌نامه جدید، گواهینامه‌های موتورسیکلت در ایران به چهار گروه تقسیم شده‌اند:

• الف‌-میم (A-M)
• الف‌-۱ (A-1)
• الف‌-۲ (A-2)
• الف (A)

هر گروه براساس حداقل سن، توان موتور و سطح مهارت مورد نیاز تعریف شده است.
این دسته‌بندی باعث شده نوجوانان و بزرگسالان دو مسیر کاملاً متفاوت برای دریافت گواهینامه داشته باشند.

گواهینامه‌های مخصوص ۱۶ ساله‌ها (الف‌-میم و الف‌-۱)

نوجوانان ۱۶ ساله طبق قانون جدید فقط می‌توانند دو نوع گواهینامه دریافت کنند:

گواهینامه الف‌-میم (A-M)

محدودترین گواهینامه موتورسیکلت که مخصوص موتورها تا ۵۰ سی‌سی یا موتورهای برقی با توان حداکثر ۴ کیلووات است و سرعت موتور نباید از ۴۵ کیلومتر بر ساعت فراتر رود. این دسته برای کسانی طراحی شده که تازه وارد دنیای رانندگی شده‌اند.

برای اطلاع از اینکه گواهینامه موتور ۱۶ سال برای چه موتورهایی است؟ کلیک کنید.

گواهینامه الف‌-۱ (A-1)

این گواهینامه رایج‌ترین مدرک موتورسواری برای افراد ۱۶ ساله محسوب می‌شود و به آن‌ها اجازه استفاده از موتورسیکلت‌های سبک را می‌دهد. محدودیت‌های این گواهینامه شامل موتورسیکلت‌هایی با حجم موتور حداکثر ۱۲۵ سی‌سی یا توان حداکثر ۱۱ کیلووات است. در این سطح، تمرکز بر استفاده از موتورهای شهری، کم‌قدرت و قابل‌کنترل است تا نوجوان بتواند با امنیت بیشتری مهارت‌های اولیه رانندگی را یاد بگیرد. این گواهینامه به‌نوعی تعادل مناسبی بین نیاز واقعی نوجوانان برای تردد روزمره و رعایت استانداردهای ایمنی ایجاد می‌کند.

گواهینامه‌های بزرگسالان (الف‌-۲ و الف)

با رسیدن به ۱۸ سالگی، مسیر کاملاً تغییر می‌کند و باید نوع گواهینامه به صورت زیر باشد:

الف‌-۲ (A-2) — مخصوص ۱۸ سال به بالا

گواهینامه A-2 مخصوص افرادی است که حداقل ۱۸ سال دارند و می‌خواهند از موتورهای شهری سبک به سمت مدل‌های قوی‌تر و نیمه‌حرفه‌ای حرکت کنند. دارندگان این گواهینامه اجازه استفاده از موتورسیکلت‌هایی با توان تا ۳۵ کیلووات را دارند؛ موتورسیکلت‌هایی که از نظر شتاب، ایمنی و تجهیزات یک سطح بالاتر از کلاس ۱۲۵ سی‌سی هستند.

این گروه موتور معمولاً برای رانندگی شهری، مسیرهای طولانی‌تر و حتی سفرهای بین‌شهری مناسب است و تجربه‌ای پایدارتر و قدرتمندتر ارائه می‌دهد. به همین دلیل، گواهینامه A-2 را می‌توان نخستین قدم جدی برای ورود به دنیای موتورهای پرفورمنس دانست؛ مرحله‌ای که نیاز به کنترل توان بیشتر و رعایت دقیق‌تر اصول ایمنی دارد.

الف (A) — مخصوص ۲۱ سال به بالا

گواهینامه A بالاترین سطح گواهینامه موتورسیکلت در ایران است و مخصوص افرادی صادر می‌شود که ۲۱ سال یا بیشتر سن دارند و از نظر مهارت و تجربه در رانندگی، به مرحله‌ای پایدار و قابل‌اعتماد رسیده‌اند. دارندگان این گواهینامه به طیف کامل موتورهای سنگین و حرفه‌ای دسترسی دارند؛ موتورسیکلت‌هایی که از نظر سرعت، شتاب، وزن و قدرت، نیازمند کنترل دقیق و رفتار کاملاً ایمن هستند.

در این سطح می‌توان انواع موتورهای قدرتمند شهر و مسیرهای بین‌شهری را راند؛ از مدل‌های اسپرت مانند Ninja 650 و Ninja 1000 تا موتورهای نیکد و پرشتاب مثل دوک 690، MT-07، MT-09 و همچنین هارلی‌دیویدسون‌ها و مدل‌های گردشگری بزرگ‌جثه. به همین دلیل، گواهینامه A عملاً دروازه ورود به دنیای موتورسیکلت‌های حرفه‌ای است؛ جایی که تجربه راننده نقش اصلی در امنیت و کنترل دارد.

تفاوت‌های اصلی بین گواهینامه ۱۶ ساله‌ها و بزرگسالان

پیش از انتخاب موتور یا شروع فرایند دریافت گواهینامه، لازم است تفاوت‌های میان گروه‌های سنی مختلف را دقیق بشناسیم تا انتخابی درست و مطابق قانون انجام شود.

سطح دسترسی و سن قانونی

شناخت سطح دسترسی هر رده سنی باعث می‌شود بدانیم هر فرد در چه سنی مجاز به راندن چه نوع موتوری است.

• نوجوانان 16 ساله: امکان دریافت گواهینامه‌های الف‌-میم و الف‌-1 را دارند؛ این سطح فقط موتورهای سبک شهری را پوشش می‌دهد.
• افراد 18 سال به بالا: مجاز به دریافت گواهینامه الف‌-2 و استفاده از موتورهای نیمه‌حرفه‌ای هستند.
• افراد 21 سال به بالا: برای دریافت گواهینامه پایه دو و پایه یک، علاوه بر رعایت حداقل سن (۲۳ سال برای پایه دو و ۲۵ سال برای پایه یک)، داشتن سابقه و مدت اعتبار گواهینامه پایه پایین‌تر الزامی است تا متقاضی بتواند به پایه بالاتر ارتقا یابد.

هرچه سن بالاتر می‌رود، دسترسی به موتورهای قوی‌تر و گزینه‌های متنوع‌تر بیشتر می‌شود.

محدودیت حجم و توان موتور

نوع موتوری که افراد می‌توانند برانند، کاملاً وابسته به سن و سطح گواهینامه آنهاست.

• ۱۶ ساله‌ها: موتورهای ۵۰ تا ۱۲۵ سی‌سی با توان محدود و سرعت کنترل‌شده برای این گروه مجاز است تا ایمنی بیشتری تضمین شود.
• بزرگسالان: ۱۸ ساله‌ها اجازه استفاده از موتورهایی تا ۳۵ کیلووات را دارند و ۲۱ ساله‌ها بدون هیچ محدودیتی از نظر توان موتور می‌توانند موتورسواری کنند.

موتورهای پرقدرت و سریع برای نوجوانان مجاز نیستند و فقط در اختیار رانندگان بالغ قرار می‌گیرند.

محدوده مجاز تردد

قانون برای جلوگیری از خطرات احتمالی، محدودیت‌های تردد متفاوتی برای نوجوانان و بزرگسالان تعیین کرده است.

• برای ۱۶ ساله‌ها: تردد فقط در محدوده شهری مجاز است و ورود به جاده‌ها، مسیرهای بین‌شهری، اتوبان‌ها و بزرگراه‌های پرتردد ممنوع است.
• برای بزرگسالان: امکان تردد در شهر، جاده، اتوبان و مسیرهای بین‌شهری وجود دارد.

نوجوانان فقط در مسیرهای کم‌خطر اجازه تردد دارند، درحالی‌که بزرگسالان محدودیت چندانی ندارند.

مسیر ارتقای گواهینامه

سیستم جدید گواهینامه به‌گونه‌ای طراحی شده که هر فرد به‌صورت تدریجی وارد سطوح بالاتر موتورسواری شود.

• برای نوجوانان: مسیر ارتقا مرحله‌ای است و از الف‌-میم و الف‌-۱ شروع می‌شود و با رسیدن به سن ۱۸ و ۲۱ سالگی به سطوح بالاتر می‌رسد.
• برای بزرگسالان: فرایند ارتقا ساده‌تر است؛ در ۱۸ سالگی الف‌-۲ دریافت می‌کنند و در ۲۱ سالگی به الف ارتقا می‌یابند.

بزرگسالان از ابتدا امکان دریافت گواهینامه‌های سطح بالاتر را دارند، اما نوجوانان باید مراحل بیشتری را طی کنند.

دوره‌های آموزشی و آزمون‌ها

نوع و سطح آموزش نیز برای نوجوانان و بزرگسالان تفاوت دارد و مطابق نیاز هر گروه طراحی شده است.

• ۱۶ ساله‌ها: آموزش کامل، حضور الزامی و نبود امکان شرکت در طرح‌هایی مثل «گواهینامه یک‌روزه».
  تمرکز دوره‌ها بر یادگیری اصول اولیه، کنترل موتور و رفتار ایمن است.
• بزرگسالان: دوره‌ها کوتاه‌تر بوده و شامل آموزش‌های تخصصی‌تر برای کنترل موتورهای قوی‌تر است. همچنین برخی طرح‌های تسهیل‌گر برای دریافت سریع‌تر گواهینامه وجود دارد.

آموزش نوجوانان به‌صورت پایه‌ای و ایمنی‌محور است؛ اما آموزش بزرگسالان حرفه‌ای‌تر و مرتبط با توان بالای موتور طراحی می‌شود.

وضعیت اجرایی گواهینامه ۱۶ ساله‌ها در ایران

اگرچه مصوبه کشوری است، اما در حال حاضر، صدور گواهینامه ۱۶ سال فقط در تهران فعال شده آموزشگاه‌های سایر شهرها هنوز بخش‌نامه‌های اجرایی را دریافت نکرده‌اند. پلیس راهور گفته به‌زودی این طرح در سراسر کشور اجرا می‌شود.

چرا گواهینامه ۱۶ ساله‌ها محدود است؟

این محدودیت‌ها به‌این دلیل ایجاد شده‌اند که نوجوانان در سن ۱۶ سال هنوز تجربه کافی برای کنترل موتورهای پُرقدرت ندارند و احتمال خطا و حادثه برایشان بیشتر است. قانون‌گذار با محدود کردن حجم موتور و سرعت، تلاش کرده خطر تصادفات موتوری را کاهش دهد و فرصت یادگیری ایمن‌تری فراهم کند. از طرف دیگر، این قانون برای ساماندهی تردد نوجوانانی تدوین شده که پیش از ۱۸ سالگی بدون گواهینامه در شهر موتورسواری می‌کردند؛ بنابراین هدف اصلی، حفظ ایمنی، کنترل ریسک و قانونمند کردن حضور آن‌ها در خیابان است.