این کتاب که سومین اثر گیبسون در زمینهٔ تاریخ آمریکاست، پس از آثار قبلی او Empire’s Crossroads و El Norte منتشر شده و در عنوان خود نشان میدهد که موضوع اصلی آن چهارصد سال مبارزه برای پایان بردهداری در قارهٔ آمریکا است.
گیبسون دربارهٔ انگیزهٔ نوشتن این کتاب میگوید که هم کنجکاوی شخصی و هم نوعی ناامیدی او را به بازگویی این داستان پیچیده در حدود ۵۰۰ صفحه واداشت. او توضیح میدهد که بخش زیادی از تاریخ شناختهشدهٔ بردهداری و پایان آن معمولاً در دنیای انگلیسیزبان متمرکز است — دربارهٔ ایالات متحده یا جامائیکا — اما «یک داستان کاملاً دیگر» نیز وجود دارد که نادیده گرفته شده است.
او میگوید که زمان زیادی را در کوبا سپری کرده و به همین دلیل در این کتاب به جهان اسپانیاییزبان و امپراتوری اسپانیا هم میپردازد، و همچنین به بردهداری در برزیل که «کاملاً موضوع متفاوتی» است. در بسیاری از مطالعات تاریخی، این حوزهها بهدلیل زبانشناسی و تقسیمات آکادمیک از هم جدا هستند، اما گیبسون هدفش این بود که این داستانها را در کنار هم بگذارد و تصویر کاملتری نشان دهد.
گیبسون خود فردی پرسفر است: او از جنوب ایالات متحده به لندن مهاجرت کرد، برای گاردین نوشت و سردبیری کرد، سپس برای دکترا به کمبریج رفت و پایاننامهاش را دربارهٔ انقلاب هائیتی در اواخر قرن ۱۸ نوشت — رویدادی که نقطهٔ عطف بزرگی در مبارزه برای آزادی بود. اکنون او در کرهٔ جنوبی زندگی میکند و از مسیرهای شناختهشدهٔ پژوهشی دوری میکند.
گیبسون میگوید در دو یا سه دههٔ اخیر توجه تاریخی بسیار بیشتری به تلاشهای خودِ بردگان برای رسیدن به آزادی نسبت به تمرکز صرف بر «ابولیسیون سفیدپوستان» شده است؛ اما هنوز بخش زیادی از این مبارزات در حاشیه باقی ماندهاند.
تمرکز کتاب بر تلاشهای بردگان برای آزادی
گیبسون در کتاب The Great Resistance چنین تلاشهایی را بازگو میکند؛ مبارزاتی که اغلب با خشونت شدید همراه بودهاند. کتاب با صحنهای تاریک آغاز میشود: «راه آزادی با جسدها پوشیده شده است.» او به یک مورد از مارس ۱۷۳۷ اشاره میکند، زمانی که حدود ۳۶۰ برده از نیجریه را که با کشتی Prince of Orange به ویرجینیا منتقل میشدند، توصیف میکند که بیش از صد نفر از آنها دست به خودکشی دستهجمعی زدند: آنها از کشتی پریدند و به عمق آب فرو رفتند.
گیبسون میگوید این کتاب «قطعاً تاریک» است، اما او نمیخواست تنها روی خشونتی که بر بردگان تحمیل شده بود تمرکز کند، چون نویسندگانِ دیگر نیز این مسئله را پوشش دادهاند و از دید او پرداختن به آن گاهی از نظر تاریخی به نقدِ نگاهِ تماشاگرِ سفید به بدنهای سیاه میانجامد. در عوض، او سعی کرده اقدامات و واکنشهای خودِ بردگان در تلاش برای رسیدن به آزادی را نشان دهد — مثل پریدن از کشتی، یا نقشهریزی یک شورش که بهطور خشونتآمیز سرکوب شده است — و این کارها را در زمینهٔ اهداف و چشماندازهای بردگان بررسی کند، نه صرفاً نمایش خشونت سیستم.
سکوتهای آرشیوی و بازیابی نامها
گیبسون در کتاب به تاریخ تجارت بردهی ترانسآتلانتیک نیز اشاره میکند، اما تمرکز اصلی او این نیست. او میگوید بخش قابلتوجهی از یادداشتهای پایان کتاب او میتواند خوانندگان را به منابع دقیقتر دربارهٔ دورهٔ عبور میاناقیانوسی (Middle Passage) ارجاع دهد. او میگوید در بسیاری از گزارشهای تاریخی نام افراد ثبت نمیشده، حتی کسانی که جان خود را در راه آزادی از دست دادهاند و حتی نامهایی که داده شده نیز اغلب بهطور کامل شناخته نمیشوند.
او به سکوتهای آرشیویِ بزرگ اشاره میکند: در بسیاری از اسناد، فقط اعداد ثبت شدهاند مثل «۱۶ برده اعدام شدند»، بدون اشاره به نام یا هویت افراد. این باعث شده بخشی از تاریخِ مقاومتِ بردگان در تاریکی بماند.
چهرههای شناختهشدهٔ مقاومت
با وجود این سکوتها، برخی نامها در تاریخ باقی ماندهاند:
-
Nanny، زنی که بردگان فراری معروف به «Maroons» را در جامائیکا رهبری کرد و در ۱۷۴۰ با بریتانیاییها معاهدهای بست.
-
Denmark Vesey، که در کارولینای جنوبی در ۱۸۲۲ شورشی را رهبری کرد.
-
Nat Turner، که در ویرجینیا در ۱۸۳۱ مقاومت کرد.
-
مبارزان سیاهپوست دیگری مانند Frederick Douglass و نامهای کمتر شناختهشدهای مانند Robert Wedderburn و Olaudah Equiano در بریتانیا.
شخصیتهای مهم خارج از دنیای انگلیسیزبان نیز در کتاب حضور دارند، مثل Lourenço da Silva Mendonça، عضو خانوادهٔ سلطنتی در کنونی کونگو که بهیکباره بهعنوان یکی از اولین ابولیسیونستهای اهل آفریقا شناخته میشود و در دههٔ ۱۶۸۰ در رم در برابر پاپ برای آزادی بردگان استدلال کرد.
هائیتی، داستانِ پیچیدهٔ آزادی و واقعیتهای اقتصادی
گیبسون همچنین به انقلاب هائیتی میپردازد — مبارزهای موفق علیه سلطهٔ فرانسه، به رهبری Toussaint Louverture — که از برده به مرد آزاد تبدیل شد، اما بعدها خود نیز بردهای خرید و چندین برده داشت. این نکته نشاندهندهٔ این است که مبارزه علیه بردهداری همیشه پاک و آرمانی نبودهاست.
او به داستانهای کمتر شناختهشده دیگری هم اشاره میکند، مانند Mahommah Gardo Baquaqua، بردهای که از بنین به برزیل منتقل شد، در ریو تحتشرایط سختی بود و سپس موفق شد فرار کند و زندگیاش را بازگو کند — ازجمله اینکه چگونه حتی یک «رنگینپوست» میتوانست بردهدار شود.
پیامدهای طولانیمدت و میراث بردهداری
گیبسون اشاره میکند که حتی پس از پایان رسمیِ بردهداری — مثلاً در برزیل در سال ۱۸۸۸ — دنیا هنوز با پیامدهای بردهداری دستوپنجه نرم میکند. او استدلال میکند که یکی از این پیامدها خشونت اجتماعی است: برای سرکوب شورشهای بردگان، جامعه نیازمند فرهنگ خشونت بود، و این میراث هنوز هم ادامه دارد — مثلاً در بحث اسلحه و خشونت در ایالات متحده.
او همچنین به نقش قند در این تاریخ اشاره میکند، کالایی که با کار اجباری آفریقاییها و بومیان تولید میشد؛ قند بهعنوان «کوکائین دوران خودش» توصیف شده و حتی امروز مذهبان مصرفکنندهٔ قند هستند، در حالیکه میلیونها برای تولید آن رنج بردهاند — یک واقعیت تلخ از ریشههای مصرفمداری مدرن.
نتیجهگیری مقاله
در نهایت، The Great Resistance تصویری گسترده و تازه از مبارزهٔ بردگان برای آزادی ارائه میدهد: از تلاشهای ناموفق گرفته تا موفقترین انقلابها، از قارهٔ آمریکا تا جزایر کارائیب و برزیل. این کتاب از چشماندازی جامع و فراملی استفاده میکند تا نشان دهد تاریخ بردهداری فقط تاریخ رنج نیست، بلکه تاریخی از مقاومت و تلاش برای آزادی است — تاریخی که بسیاری از روایتهای رایج آن را نادیده گرفتهاند.