مقایسهی بودجهی ایران برای سال مالی ۱۴۰۵ با بودجههای عربستان و ترکیه تصویری روشن از تفاوتهای اساسی در توان مالی، تعریف اولویتها، و کارایی مالی میان این سه اقتصاد منطقهای فراهم میکند. بودجهی ایران با ۳۷ میلیارد دلار، تنها ۱۱ درصد از بودجهی عربستان و ترکیه را تشکیل میدهد. بهعبارتدیگر، هرکدام از دو کشور همسایه منطقهای قریب به ده برابر بودجه بیشتری نسبت به ایران در دسترس دارند. تولید ناخالص داخلی ایران تقریباً یکششم تولید ناخالص داخلی عربستان با عدد ۱,۲۹۴ میلیارد دلار و یکهفتم تولید ناخالص داخلی ترکیه با عدد ۱,۳۶۷ میلیارد دلار است.
بودجه صداوسیما برابر با چند وزارتخانه
بودجه ایران بهجای محوریت اقتصادی، با محور سیاسی بستهشده است. بهعنوانمثال بودجه صداوسیما ۳۳ همت افزایش یافت. این بودجه سازمان صداوسیما برابر با بودجهی ترکیبی چند وزارتخانهی اساسی کشور است. اما در نقطه مقابل، عربستان و ترکیه با استراتژیهای متفاوتی، توانستهاند اقتصادهای بزرگتر و متنوعتری ایجاد کنند.
تمرکز عربستان و ترکیه بر رشد اقتصادی
عربستان با حاکمیت بر منابع نفتی فراوان و سیاستهای سرمایهگذاری استراتژیک، بهویژه سند چشمانداز ۲۰۳۰، توانسته است پایهای برای رشد اقتصادی متنوعتر ایجاد کند. دولت ترکیه حدود ۱۴ درصد از کل بودجه را به هزینههای سرمایهای برای تأمین مالی پروژههای عظیم مانند طرحهای گردشگری «دریای سرخ» اختصاص داده است. این پروژهها باهدف کاهش وابستگی به نفت از طریق توسعه گردشگری، تولید و انرژیهای تجدید پذیر طراحیشدهاند.
جذب سرمایه
ترکیه نیز با موقعیت ژئوپلیتیکی راهبردی، صنایع متنوعتر، صادرات غیرنفتی قابلتوجه، و صنعتِ گردشگری پردرآمد، اقتصادی متوازنتری ساخته است. برنامه سرمایهگذاری عمومی سال ۲۰۲۵ شامل ۳٬۷۸۳ پروژه اصلی با بودجه ۴۱ میلیارد دلار نشان از تمرکز دولت برای رشد اقتصادی دارد. بهطورکلی، صنعت حملونقل و ارتباطات با ۳۵.۳ درصد، بیشترین سهم را از این سبد سرمایهگذاری دارند و پسازآن پروژههای انرژی مانند توسعه میدان گازی ساکاریا و آموزش قرار میگیرند.
رونق بورس
یک شاخص کلیدی دیگر که نشاندهندهی سلامت و بلوغِ اقتصادی است، بازار سرمایه و ارزش کل شرکتهای پذیرفتهشده در بورس است. در ایران، ارزش کل بازار سرمایه حدود ۱۰۰ میلیارد دلار است.
این بدان معنا است که نسبت بازار سرمایه به تولید ناخالص داخلی در ایران حدود ۴۵ درصد است. در حالی که در اقتصادهای پیشرفته و سالم، این نسبت معمولا ۸۰ تا ۱۵۰ درصد بوده و در بعضی از اقتصادهای توسعهیافتهی آسیایی حتی به ۲۰۰ درصد میرسد.
برای مقایسه، نسبت بازار سرمایه به تولید ناخالص داخلی در عربستان در بازه ۱۲۰ تا ۱۵۰ درصد قرار میگیرد که نشاندهندهی تعداد شرکتهای پذیرفتهشده بیشتر و نقش مهمتر بازارهای مالی در تأمین سرمایه برای صنایع و بنگاههای اقتصادی است.
تخصیص عجیب بودجه در ایران به بخشهای غیرمولد، رشد اقتصادی را تقریبا غیر ممکن کرده است.