به گزارش ستاره صبح آنلاین از عصر ایران، ایران و ایالات متحده تفاهمنامه پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز را بهصورت الکترونیکی امضا کردهاند و این توافق اکنون وارد مرحله اجرا شده است.
دو مقام آمریکایی به آکسیوس گفتهاند که رؤسای جمهور دو کشور بهصورت غیرحضوری این سند را امضا کردهاند. به گفته یکی از این مقامات، دونالد ترامپ شخصاً تفاهمنامه را امضا کرده است. ای بی سی ادعا کرده که ترامپ هنگام شام با مکرون یک نسخه از این تفاهمنامه را امضا کرده است.
قرار بود امضای رسمی این توافق روز جمعه در سوئیس انجام شود، اما منابع دیپلماتیک اعلام کردهاند که در روزهای اخیر مذاکراتی برای تسریع روند امضا و اجرای توافق صورت گرفته است. یک دیپلمات از کشور میانجی و همچنین یک منبع آگاه به آکسیوس گفتهاند که هدف از این اقدام، بازگشایی سریعتر تنگه هرمز بوده؛ موضوعی که دو طرف بر سر آن توافق کامل داشتهاند.
آکسیوس همچنین گزارش داده است که فشارهای سیاسی داخلی بر کاخ سفید برای انتشار متن تفاهمنامه نیز در تصمیم به تسریع روند امضا بیتأثیر نبوده است. با این حال، یک منبع آگاه مدعی شده که ایران خواستار عدم انتشار متن توافق تا زمان امضای رسمی آن بوده و تأکید کرده است که اقدام اخیر ارتباطی با فشارهای سیاسی داخلی آمریکا نداشته است.
صحبت های سخنگو وزارت خارجه ایران
در همین حال، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در گفتوگوی تلویزیونی با تأیید روند امضای تفاهمنامه گفت: «الان که با شما صحبت میکنم، احتمالاً متن تفاهمنامه اسلامآباد به امضای رؤسای جمهور ایران و آمریکا رسیده باشد.»
او ادامه داد: «به این نتیجه رسیدیم که متن یادداشت تفاهم به امضای رؤسای جمهور ایران و آمریکا برسد. برگزاری مراسم روز جمعه همچنان در دستور کار قرار دارد، اما باید ببینیم در ساعات آینده به چه نتیجهای میرسیم.»
بر اساس اعلام سخنگو وزارت امور خارجه ایران، دو طرف توافق کردهاند که تفاهمنامه بهصورت الکترونیکی توسط رؤسای جمهور امضا شود و این امضا هم اکنون انجام شده است.
یکی از دلایلش این است که وقتی متن به امضای بالاترین مقامهای دو کشور برسد، قاعدتا نقض آن هزینههای بیشتری دارد و ما با توجه به تجربههایی که داریم ترجیح دادیم که این اتفاق بیافتد. ضمن اینکه تشخیص دادیم برگزاری مراسم هم چندان جایی [در برنامه ما] ندارد.
بقائی در پاسخ به این پرسش که برنامه سفر روز جمعه به سوئیس در چه وضعیتی قرار دارد، توضیح داد: به هر حال باید فاز بعدی مذاکرات آغاز شود. این نشست در سوئیس هنوز در دستور کار است که برگزار شود. باید ببینیم که در ساعات آینده طرفین از طریق میانجیها به نتیجهای میرسند.
سخنگوی وزارت خارجه درباره چرایی فاصلهای که طی شد از زمان نهایی شدن تا زمان انتشار متن یادداشت تفاهم گفت: این یادداشت اکنون رسماً نهایی شده است، چرا که دو طرف امضا کردهاند. به هر حال، در هر روند دیپلماتیکی، رویههایی وجود دارد که طرفهای مربوطه تلاش میکنند به آن پایبند بمانند. همچنین نظر میانجیها نیز مهم است تا بتوانند این روند را به نتیجه مورد نظر برسانند.
وی ادامه داد: برای طرفهای مذاکراتی، این تفاهمی بود که دو طرف انجام داده بودند مبنی بر اینکه تا پیش از نهایی شدن، متن منتشر نشود. البته در مورد بخشهای مختلف و محتوای متن، ما بارها توضیح داده بودیم و فکر میکنم اکنون اگر متن را مرور کنیم، خواهیم دید که مطلب ناگفتهای در این مدت باقی نگذاشته بودیم. ممکن است در مورد برخی جزئیات ورود دقیقی نکرده باشیم، اما در خصوص کلیت موضوعات، همه این موارد را کموبیش بیان کرده بودیم.
بقایی در مورد آزادسازی پول های بلوکه شده ایران گفت: «باید بتوانیم هرگاه اراده میکنیم از اموال مسدود شده خود استفاده کنیم و برای هر خریدی از این داراییها استفاده کنیم. مذاکرات مفصل و جزئی طی دو سه هفته گذشته در این باره انجام شده است. آمریکا متعهد است که همه موانع را برطرف کند. ما تجربههای تلخی از بدعهدی آمریکا در سنوات گذشته در زمینه آزادسازی اموال متعلق به ملت ایران داریم. همه این تجارب در مذاکرات مد نظر بود تا اطمینان حاصل کنیم این بار آمریکا به تعهد خودش عمل میکند. »
سخنگوی وزارت امور خارجه با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران نشان داده است که دوستان خود را در هیچ شرایطی دوستانش را تنها نمیگذارد. برای ما، آتشبس در لبنان به اندازه آتشبس در ایران و در ادامه، خاتمه جنگ در لبنان به اندازه خاتمه جنگ در ایران اهمیت داشته و دارد. بارها نیز گفته بودیم. در این بند که بند اول یادداشت تفاهم است، سه بار از کلمه لبنان نام برده شده و بر خاتمه جنگ در لبنان و همچنین احترام به تمامیت سرزمینی و حاکمیت ملی لبنان تأکید شده است و این کاملاً گویا است.
بقائی در پاسخ به این پرسش که «جمله پایانی نیز ناظر بر این است که در متن توافق نهایی که قرار است ظرف ۶۰ روز تنظیم شود، حتماً این موضوع مجدداً مورد تأکید قرار خواهد گرفت. آیا با امضای این یادداشت تفاهم، خیالتان راحت شده است؟» گفت: اینکه در این مرحله ما یک توافق خاتمه جنگ را امضا کردهایم به این معنا نیست که گذشته را فراموش کنیم یا درسهایی را که با قیمت گزاف و بهای سنگین آموختهایم رها کنیم. تجربههای قبلی همواره باید پیش چشم ما باشد. الان به نظر میرسد کار ما اتفاقاً سختتر از قبل است، چرا که همواره اجرای توافقهای بینالمللی از تدوین آنها بهمراتب دشوارتر است.
سخنگوی وزارت امور خارجه درباره دلایل رفع محاصره دریایی بلافاصله پس از اعلام تفاهم گفت: طبق این بند، به صورت متناظر قرار بر این بود که آمریکا طی ۳۰ روز آن چیزی را که تحت عنوان محاصره دریایی علیه ایران اعمال کرده بود، بردارد و متقابلاً ما هم در رابطه با تردد در تنگه هرمز چنین کاری را انجام دهیم. بعد از تحولات مربوط به حمله رژیم صهیونیستی به ضاحیه و برنامه جمهوری اسلامی ایران برای اقدام متقابل، که تهدیدی بسیار معتبر و جدی بود، مذاکراتی بهصورت فوری انجام شد و قرار بر این شد که آمریکا تعهد خود را بلافاصله در رابطه با برداشتن محاصره دریایی انجام دهد و این اتفاق افتاد.
وی ادامه داد: ما صرفاً به حرف و قول طرف مقابل بسنده نمیکنیم. رصدی که انجام شد، نشان داد که ظرف دو سه روز گذشته کشتیهای ما بدون مشکل وارد بنادر شدهاند و آنهایی که محمولهای داشتند نیز از بنادر خارج شدهاند. لذا این تعهد آغاز شده است. تعهد ما نیز بلافاصله پس از امضای این سند، در رابطه با تنگه هرمز آغاز میشود.
بقائی در پاسخ به این پرسش که «آیا در ۲۸ خرداد شاهد باز شدن تنگه هرمز و تردد کشتیها با تأییدات جمهوری اسلامی ایران خواهیم بود؟» گفت: بله. به مدت ۳۰ روز این کار باید انجام شود تا به حجم ترافیک دریایی که قبل از ۹ اسفند برقرار بود، برسد. این زمان لازم است؛ هم برای اینکه ترتیبات لازم را تمهید کنید و هم برای اینکه اگر موانعی وجود دارد، موانع و مسائلی که در بند ۵ به آن خواهیم رسید، رفع شود.
وی افزود: نکته مهم دیگر، بحث خروج نیروهای نظامی از منطقه است. این یک هدف راهبردی برای جمهوری اسلامی ایران است. ما اعتقاد داریم که حضور نیروهای نظامی بیگانه در منطقه ما، جز ناامنی، جنگ، فتنه و تفرقه، چیزی برای منطقه به ارمغان نیاورده است. کشورهای منطقه نیز شاهد این موضوع بودهاند. کشورهای منطقه دیدهاند که وجود پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه، صرفاً آنها را در برابر اقدامات دفاعی جمهوری اسلامی ایران آسیبپذیر میکند.
سخنگوی وزارت خارجه خاطرنشان کرد: اجازه بدهید از این فرصت استفاده کنم و بار دیگر نارضایتی شدید خود را از اتفاقاتی که در چند ماه گذشته، بهویژه از ۹ اسفند، در منطقه رخ داد، اعلام کنم. علیرغم همه هشدارهای ما به کشورهای منطقه و کشورهای همسایه مبنی بر اینکه اجازه سوءاستفاده آمریکا و رژیم صهیونیستی از پایگاهها، امکانات و خاک خود را برای حمله به یک کشور مسلمان ندهند، متأسفانه این اتفاق رخ داد و جمهوری اسلامی ایران نیز طبق اصل دفاع مشروع، پایگاهها و امکانات مورد استفاده برای حمله به ایران را هدف قرار داد.
وی ادامه داد: این بخشی از حق ذاتی دفاع مشروع ایران است. اما ما بهعنوان کشوری که همواره قائل به اصل حسن همجواری با کشورهای منطقه بودهایم و خود را دوست کشورهای منطقه میدانیم، با کشورهایی مسلمان، همکیش و همفرهنگ روبهرو هستیم و این اتفاق، رخدادی بسیار ناخوشایند بود. امیدواریم کشورهای منطقه از این اتفاقات درس گرفته باشند و برای ایجاد یک سازوکار امنیتی دستهجمعی که مبتنی بر اعتماد متقابل میان کشورهای منطقه باشد، تلاش کنند.
سخنگوی وزارت امور خارجه درباره بازگشت تردد به حالت عادی در تنگه هرمز گفت: این بند نشانگر رویکرد بسیار مسئولانه جمهوری اسلامی ایران نسبت به کشتیرانی و آزادی کشتیرانی بینالمللی و تردد در تنگه هرمز است. ما و عمان دو کشور ساحلی تنگه هرمز هستیم. آبهای تنگه هرمز بخشی از دریای سرزمینی ایران و عمان است و ما برای دههها پاسبان و نگهبان تنگه هرمز بودهایم.
وی ادامه داد: اتفاقاتی که از اسفند شروع شد، سوءاستفاده از خاک کشورهای منطقه برای تعرض به ایران، سوءاستفاده از تنگه هرمز برای تهدید امنیت ملی و منافع ملی ایران، باعث شد که جمهوری اسلامی ایران طبق حقوق بینالملل تدابیری را اتخاذ کند. ما دوست نداریم که اتفاقات ناخوشایند چند ماه اخیر باز هم تکرار شود، دنیا هم دوست ندارد و بنابراین هم برای صیانت از امنیت ملی و منافع ملی خودمان و عمان بهعنوان کشور دیگر ساحلی، و هم در راستای مصلحت جامعه بینالمللی، تصمیم داریم تدابیری را اتخاذ کنیم برای اطمینان از تردد ایمن کشتیها در تنگه هرمز. این کار قرار است با همکاری ایران و عمان انجام شود. ما با بقیه کشورهای منطقه هم در این مورد گفتوگو خواهیم کرد، به خاطر اینکه هدف غایی این است که تردد و کشتیرانی در تنگه هرمز به صورت امن و ایمن انجام شود. قاعدتاً برای انجام این کار ما خدماتی را ارائه خواهیم داد و در ازای خدمات هم قاعدتاً باید هزینه آن دریافت شود.
بقائی افزود: مهم این است که این سازوکار و این ترتیبات در حال تدوین است. ما رایزنیهای نزدیکی را با عمان از خیلی وقت قبل شروع کردیم و با کشورهای مختلف هم صحبت کردهایم و این رایزنیها را ادامه خواهیم داد. با عمان تا حدود زیادی این سازوکارها تدوین شده، چون به هر حال زمان زیادی از این موضوع نگذشته است و با بقیه کشورها هم قرار است صحبت کنیم. انشاءالله شاهد تردد ایمن با حفظ حاکمیت و سیادت جمهوری اسلامی ایران بهعنوان کشور ساحلی تنگه خواهیم بود.
بقائی در پاسخ به این پرسش که گفتوگو با دیگر کشورها به این معنی است که آنها هم دخیل و سهیم خواهند بود یا نه؟ گفت: ما با همه کشورها داریم صحبت میکنیم، چون کل جامعه بینالمللی از ایمنی و امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز منتفع میشوند. موضوع از حیث حقوقی بر عهده ایران و عمان بهعنوان دو دولت ساحلی است اما گفتوگو با بقیه کشورها نیز نشانه رویکرد مسئولانه ایران است برای اینکه مطمئن شویم در بهترین وجه، خیر کل منطقه در هر سازوکاری دیده میشود. با این حال، این موضوع بین ایران و عمان بهعنوان دو دولت ساحلی در حال تدوین است و در این کار هرجا لازم باشد با سایر جهات ذیربط مشورت خواهد شد.
وی در پاسخ به این پرسش که « اگر فوراً محاصره برداشته شده، چرا در متن نیامده است؟ و اگر زودتر این اتفاق افتاده، چرا اینگونه به نظر میرسد؟» گفت:اگر بخواهیم صرفاً متن را مبنا قرار دهیم، باید از امروز یعنی از زمانی که متن امضا شده، این روند شروع میشد. تعهد آمریکا به دلیل، که عرض کردم، بلافاصله بعد از نهایی شدن متن، در روز ۲۵ خرداد، یعنی بامداد ۲۵ خرداد، وقتی این متن نهایی شد، رئیسجمهور آمریکا رسماً اعلام کرد که بلافاصله این کار را انجام میدهد، لذا رفع محاصره دریایی از همان زمان شروع شد. طبیعی بود که چند ساعت طول بکشد تا در عمل شاهد این اتفاق باشیم. رصدهایی که انجام دادیم نشان داد که این کار انجام شده است.
بقائی ادامه داد: «بازسازی خسارات ناشی از جنگ برای ما فوقالعاده مهم است. ما میدانیم که این جنگ توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران تحمیل شد و جنگی غیرقانونی بود و جنایات بسیار زیادی طی مدت ۴۰ روز در آن رخ داد. لذا مردم ایران از متجاوزین مطالبهگر هستند. واقعیت این است که برخی از آسیبهایی که به ما وارد کردند، به عدد و رقم درنمیآید و ما برای همیشه نسبت به این جنایات مطالبهگر خواهیم بود.»
سخنگوی وزارت امور خارجه گفت: «این نکته را هم عرض کنم که قرار نیست همه آن چیزی که میخواهیم، فقط در قالب این یادداشت تفاهم یا موافقتنامه بعدی قاببندی شود. یکسری مطالبات هست که در بندهای مختلف باید نسبت به آنها اهتمام بورزیم و مسیر را ادامه دهیم؛ از جمله مباحث مربوط به اجرای عدالت. ما به عنوان وزارت امور خارجه از هیچ فرصتی هم برای مستندسازی و تبیین جنایاتی که علیه ملت ایران اتفاق افتاد و هم جهت استفاده از هر سازمان بینالمللی، هر نهاد بینالمللی و هر فرصت بینالمللی برای احقاق حق نخواهیم گذشت. این بحثی است که خارج از چارچوب این یادداشت قرار دارد.»
وی در مورد بند صندوق بازسازی توضیح داد: «اما بحث مادی مربوط به بازسازی خسارات، در اینجا به نوعی دیده شده است. سازوکار اجراییسازی این تعهد باید ظرف ۶۰ روز همزمان با مذاکرات مربوط به این یادداشت تفاهم نهایی شود. گفتوگوهای بسیار مفصلی بین طرفهای مختلف انجام شد تا ببینیم به چه نحو میتوانیم موضوع تأمین مالی این سازوکار را برای بازسازی تمهید کنیم.»
بقائی در مورد جزئیات ساز و کار این صندوق توضیح داد: «قاعدتاً از هر سازوکاری استفاده خواهیم کرد. برای ما مهم این است که این کار صورت بگیرد؛ منبع آن خیلی مهم نیست، بلکه مهم این است که این تعهد به عنوان بخشی از تعهد طرف مقابل در این متن دیده شده و آمریکا موظف است که همه لوازم کار را نیز فراهم کند. به خاطر اینکه ما با تحریمهای آمریکا مواجه هستیم و تحریمها خود مانعی برای سرمایهگذاری در ایران و تأمین مالی پروژههاست، به همین دلیل، جمله پایانی این بند (بند ششم) تصریح دارد که آمریکا موظف است برای اجرایی شدن بخش اول این تعهد، یعنی بازسازی خسارات و توسعه اقتصادی، همه تأییدیهها و مجوزهای مورد نیاز را نیز صادر کند.»
سخنگوی وزارت امور خارجه درباره جزییات لغو تحریمها علیه ایران هم گفت: این متن تصریح کرده است که همه تحریمهای آمریکا، همه تحریمهای یکجانبه آمریکا، اعم از اولیه و ثانویه، یعنی تحریمهایی که آمریکا مانع از همکاریهای اقتصادی سایر کشورها با ایران میشود و تحت عنوان تحریم ثانویه معروف است، به علاوه تحریمهای اولیه آمریکا، به همراه همه تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل متحد و قطعنامههای شورای حکام، همه اینها باید برداشته شود طبق این تعهدی که دادهاند.
وی ادامه داد: بخش دوم بند صرفاً برای تأکید بر این است که جمهوری اسلامی ایران برای موضوع قائل است. بازه زمانی مذاکره برای این موضوع همان ۶۰ روز است؛ یعنی ظرف ۶۰ روز ما باید جزئیات مربوط به نحوه ایفای تعهدات آمریکا را در متن نهایی توافق داشته باشیم. همه تحریمهای آمریکا علیه ایران باید شامل شود، فارغ از عناوینی که یا بهانههایی که برای انواع و اقسام تحریمهای خود علیه ایران تعریف کردهاند.
بقائی در پاسخ به این پرسش که اگر آمریکا یک بند را اجرا کند و بند دیگری را اجرا نکند، اجرای یادداشت تفاهم به چه طریقی پیش خواهد رفت؟ گفت: تعهد متقابل است؛ تعهد در برابر تعهد. قرار نیست که ما تعهدی را انجام دهیم و طرف مقابل از اجرای تعهد خود طفره برود. نمونه آن را خدمتتان عرض کردم؛ اگر طرف مقابل محاصره دریایی خود را برنمیداشت، قطعاً ما نیز در مورد تعهدمان راجع به بازگشایی تنگه هرمز تعهدمان را انجام نمیدادیم. بدون هرگونه مماشات، ما ایفای تعهدات طرف مقابل را رصد خواهیم کرد. در صورتی ما تعهدات خود را انجام میدهیم که طرف مقابل نیز تعهداتش را انجام بدهد. این یک اصل است.
بقائی در مورد اینکه آیا در مورد پرونده هستهای در شرایط فعلی توافقی انجام شدهاست، توضیح داد: در تنها بندی که در مورد موضوعات هستهای صحبت کردیم، همین بود که در بازه زمانی ۶۰ روزه در مورد موضوع هستهای در کنار بحث رفع تحریمها صحبت بکنیم.
وی گفت: در جزئیات مرتبط با موضوع هستهای اعم از غنیسازی یا موضوع مواد غنیشده ایران، تاکنون [در این تفاهمنامه] در موردش صحبت نشد؛ به همین مقداری که اینجا میخوانید کاملاً شفاف است و میبینید که فراز دوم مندرج در بند هشت و هفت عیناً تکرار شده است؛ یعنی همان اهمیتی که طرف مقابل در رابطه با موضوع هستهای قائل است، ما برای بحث تحریمها قائل هستیم. این به این معنا نیست که البته [ما برای موضوع] هستهای اهمیت قائل نیستیم، عرضم این است که تعهدات باید متناظر باشد.
او همچنین در مورد بند مربوط به سرنوشت مواد غنیشده ایران توضیح داد: اینجا آمده است حداقل به شیوه رقیقسازی در محل. ما در این یک سال و نیم، مطالبات حداکثری و زیادهخواهانهای از طرف مقابل شنیدیم. بارها بحث انتقال مواد غنیشده ایران به آمریکا و نهایتاً یکی دو مورد بحث شد که اگر هم به آمریکا منتقل نمیشود، به خارج از ایران منتقل شود و این را بارها تکرار کردند. ما هم از ابتدا گفتیم که مواد غنیشده ایران به خارج از ایران منتقل نخواهد شد. اینجا بحثی که مطرح شده این است که یک گزینه، گزینه رقیقسازی مواد غنیشده در داخل ایران است. این گزینه، گزینه جدیدی نیست؛ از بدو شروع مذاکرات هستهای در یک سال و نیم گذشته این بحث مطرح بود و اکنون هم به عنوان یک گزینه مطرح شده است. به این دلیل این گزینه مطرح شده که راه را بر گزینههایی که به هیچ عنوان برای ما قابل قبول نیست، ببندیم. گزینه غیرقابل قبول برای ما، انتقال مواد غنیشده به خارج از ایران است.
بقائی ادامه داد: همانطور که میبینید موضوع هستهای، بحث نیازهای هستهای، بحث نیازهایی راجع به بحث غنیسازی است. ما عضو معاهده منع اشاعه هستیم؛ اصلاً نیازی نیست که ما بگوییم ما به دنبال سلاح هستهای نیستیم، چرا؟ چون جمهوری اسلامی ایران از سال ۱۹۷۰ عضو معاهده منع اشاعه است. جمهوری اسلامی ایران اولین کشوری بود که ایده عاریسازی خاورمیانه از سلاح هستهای را مطرح کرد و ما مادامی که عضو انپیتی (NPT) هستیم، موظف هستیم به منع اشاعه هستهای. بند، جمله اول ناظر به این است؛ یعنی به عنوان کشوری که عضو معاهده منع اشاعه است، قاعدتاً ما دنبال تسلیحات هستهای نبودهایم و نیستیم؛ نه تولید، نه خریدش.
سخنگوی وزارت خارجه ادامه داد: ما هم تاکید کردیم که ما بر اساس نیازهایمان باید بتوانیم برنامه هستهایمان را داشته باشیم. این مفهوم نیازهای ایران ناظر به این موضوع هست که غنیسازی ما باید بر اساس این موضوع مد نظر باشد. متن تفاهم به دو زبان امضا شده است.
اسماعیل بقائی در مورد وضعیت داراییهای مسدود شده ایران توضیح داد: مهم این است که ما باید بتوانیم هرگاه اراده کنیم، از اموال مسدودشدهمان استفاده کنیم، دستور پرداخت بدهیم و برای هر خریدی که داریم بتوانیم از این داراییها استفاده کنیم. سازوکارهایش هم دیده شده است؛ مذاکرات بسیار مفصل و جزئی طی دو سه هفته گذشته انجام شده و آمریکا متعهد است که همه موانع را برطرف کند. ما تجربههای تلخی از بدعهدی آمریکا در سنوات گذشته در زمینه آزادسازی اموال متعلق به ملت ایران داریم. همه آن تجارب در مذاکرات مدنظر بود تا اطمینان حاصل کنیم این بار آمریکا به تعهد خود عمل میکند.
وی با این توضیح که رقم این دارائیها باید توسط بانک مرکزی اعلام شود، ادامه داد: اجازه بفرمایید من عدد و رقم خاصی نگویم. حتماً دوستان بانک مرکزی هر وقت لازم بدانند در این مورد توضیحات بیشتری خواهند داد. این یک بحث تخصصی بانکی است؛ بانک مرکزی کاملاً در جریان مذاکرات قرار داشته و سازوکارهایش نیز با مشورت کامل دوستان بانک مرکزی دیده شده است.
بقائی در پاسخ به این سؤال که «آیا کشورهای دیگری کمک کردهاند برای اینکه به شیوهای مبتکرانه راهحلهایی را پیدا کنند تا از اینکه ایران دسترسی آزادانه به این اموال داشته باشد؟» جواب مثبت داد.
سخنگوی وزارت خارجه تصریح کرد: بحث نظارت بر اجرای یادداشت تفاهم مطرح است؛ ما احتمالاً یک کارگروه تخصصی را صرفاً برای همین موضوع خاص پیشنهاد خواهیم داد، چرا که رصد ایفای تعهدات از سوی طرف مقابل، فوقالعاده حائز اهمیت است. تمامی این زحماتی که کشیده شده، برای این است که توافقات در عمل به مرحله اجرا درآیند؛ بنابراین نباید اهمیت بند ۱۲ را دستکم گرفت. این توافق حاصل شده است که مکانیزمی برای اجرای تعهدات در نظر گرفته شود. قاعدتاً ما نیز در طراحی این سازوکار، هم ابعاد حقوقی، سیاسی و فنی موضوع و هم تجارب گذشته را مدنظر قرار خواهیم داد.
بقایی در مورد موضوع موشکی گفت: «موضوعات موشکی در دستور گفتوگوهای ۶۰ روزه نیست. همچنین او گفت آمریکا باید اسرائیل را وادار به اجرای تعهداتش کند.»
بقائی در زمینه زمان قطعی شروع بازه ۶۰ روزه مذاکرات گفت: اگر بخواهیم اصل متن را در نظر بگیریم، خب از اکنون و به محض امضا شروع میشود؛ یعنی از امروز آغاز میشود. البته طرفین میتوانند توافق کنند و بگویند که مثلاً از روز جمعه آغاز شود. اگر قرار باشد جلسهای تشکیل شود که عرض کردم روی آن بحث جریانات دارد؛ تا یکی دو ساعت قبل برگزاری جلسه در روز جمعه قطعی بود، اما بعد که تصمیم بر این شد رؤسای جمهور دو کشور این سند را امضا کنند، قاعدتاً در مورد آن تصمیم نیز باید مجدداً تأمل و بررسی شود. ولی از لحاظ متن، به محض امضا، فاز بعدی شروع میشود.
بقائی گفت: آنها میتوانند توافق کنند که این فاز بعدی حالا از روز جمعه باشد، ولی طبق متن فکر میکنم همه چیز روشن است. فاز بعدی یعنی تعیین دستور کارها، سازوکارها و فعالیت کمیتههای تخصصی در مورد هر کدام از این موضوعاتی که راجع به آنها صحبت کردیم. فاز بعدی یعنی شروع بازه زمانی ۶۰ روزه برای گفتوگو در مورد دو موضوع رفع تحریمها و موضوع هستهای، و همزمان ادامه مذاکرات در مورد همان چند موضوعی که برای اجرایش نیازمند سازوکارهایی هستیم؛ مثل بحث آزاد شدن داراییهای مسدودشده ایران یا موضوع مربوط به بازسازی خسارات.
گزارش آکسیوس از توافق نکات آن
آکسیوس ادعا کرده ابهاماتی درباره روند امضای تفاهمنامه وجود دارد. یک مقام ارشد دولت آمریکا در گفتوگو با این سایت آمریکایی مدعی شده است که این سند نخستین بار روز یکشنبه توسط ترامپ، ونس و قالیباف بهصورت الکترونیکی امضا شده بود. اما یک منبع دیپلماتیک دیگر این ادعا را رد کرده و گفته است چنین امضایی صورت نگرفته بود. منبع دیگری تأکید کرده که امضای قبلی انجام شده و آنچه امروز رخ داده، «دومین امضا» بوده است. تاکنون علت نیاز به دو مرحله امضا مشخص نشده است.
این توافق نخستین سند رسمی میان تهران و واشنگتن پس از پایان درگیریهای اخیر محسوب میشود و انتظار میرود اجرای آن زمینه را برای کاهش تنشها، بازگشایی کامل مسیرهای کشتیرانی در خلیج فارس و آغاز مذاکرات سیاسی و هستهای میان دو کشور فراهم کند.