به گزارش ستاره صبح آنلاین از تابناک، گمان مصرف کنندگان ناس، بی خطر بودن، ارزانی، نامحسوس بودن و لذت بیشتر نسبت به سایر مواد دخانی بود، اما هرچه جلوتر رفتند، ناس را بیشتر حس کردند، ناسی که حالا ریشههای دندان و سلامت مری و معدهشان را هدف گرفته و آرام آرام ماننده خره، از درون آنان را میخورد .
ناس یا نسوار، ماده مخدری است با پایه تنباکو، با بو و مزهای تند، پیشترها مهاجرانی که از کشورهای شرقی به ایران میآمدند مصرف کننده اصلی آن بودند اما این روزها بسیاری از دکهها در شهرهای جنوبی هم این متاع را عرضه میکنند.
هشدارهای تازه
حالا هشدارهای تازه مسئولان شهرستان کاشمر درباره گسترش مصرف «ناس» در میان دانشآموزان، بار دیگر توجهها را به مادهای جلب کرده که سالها در حاشیه سیاستگذاریهای حوزه اعتیاد قرار داشته است. رئیس اداره بهزیستی کاشمر اعلام کرده است که مصرف ناس حتی در میان دانشآموزان دوره دوم ابتدایی مشاهده شده و در دوره اول متوسطه شیوع بیشتری پیدا میکند. به گفته او، دسترسی آسان به این فرآورده تنباکویی و عرضه آن در برخی فروشگاهها، از عوامل اصلی نگرانی مسئولان است. همچنین در کاشمر به فروشگاههای اطراف مدارس ابلاغ شده است که از فروش ناس و مواد مشابه خودداری کنند.
این هشدارها پرسشی مهم را مطرح میکند؛ چرا مادهای که میتواند وابستگی ایجاد کند، همچنان از نگاه بسیاری از خانوادهها و حتی برخی فروشندگان، خطری جدی تلقی نمیشود؟
ناس چیست؟
ناس یا نسوار، فرآوردهای بدون دود از تنباکو است که معمولاً همراه با آهک و ترکیبات دیگر تهیه میشود و مصرفکننده آن را برای چند دقیقه زیر لب یا میان لثه و گونه قرار میدهد. ماده مؤثر اصلی ناس، نیکوتین است؛ همان مادهای که در سیگار نیز وجود دارد، اما در برخی انواع ناس، غلظت نیکوتین میتواند بسیار بالا باشد و وابستگی شدیدی ایجاد کند.
از نظر علمی، ناس در گروه مواد مخدر افیونی مانند تریاک، هروئین یا شیشه قرار نمیگیرد، اما این موضوع به معنای بیضرر بودن آن نیست. پژوهشهای پزشکی نشان دادهاند مصرف طولانیمدت ناس با افزایش خطر بیماریهای لثه، از دست دادن دندان، ضایعات پیشسرطانی و سرطان دهان، و نیز وابستگی شدید به نیکوتین همراه است.
چرا مصرف ناس رو به افزایش است؟
کارشناسان چند عامل را در گسترش مصرف این ماده مؤثر میدانند:
قیمت پایینتر نسبت به بسیاری از محصولات دخانی.
سهولت حمل و مصرف، بدون نیاز به روشن کردن یا ایجاد دود.
دسترسی نسبتاً آسان در برخی مناطق.
تصور نادرست مبنی بر اینکه چون ناس دود ندارد، خطر کمتری نیز دارد.
همین ویژگیها باعث شده است که برخی نوجوانان، ناس را نه بهعنوان یک ماده اعتیادآور، بلکه بهعنوان محصولی کمخطر یا حتی جایگزین سیگار تلقی کنند.
هشدار کاشمر؛ فراتر از یک مسئله محلی
اظهارات مسئولان کاشمر تنها درباره یک شهرستان نیست. رئیس اداره بهزیستی این شهرستان معتقد است ناس در بسیاری از مناطق کشور بهراحتی قابل دسترس است و کاهش سن آغاز مصرف، زنگ خطری جدی برای نظام سلامت و آموزش به شمار میرود. او همچنین گفته است که عرضه ناس به دلیل آنکه در زمره مواد مخدر قرار نمیگیرد، با خلأهای نظارتی روبهروست و همین موضوع دسترسی نوجوانان را آسانتر کرده است.
هرچند این دیدگاه، ارزیابی یک مقام محلی است، اما دغدغه اصلی او یعنی دسترسی آسان نوجوانان به محصولات بسیار اعتیادآور حاوی نیکوتین، با یافتههای علمی درباره خطرات ناس همراستا است.
یکی از نکاتی که کارشناسان بر آن تأکید میکنند، احتمال تبدیل ناس به نقطه آغاز مصرف سایر مواد است. از منظر علمی، هنوز نمیتوان گفت مصرف ناس بهطور مستقیم باعث گرایش به مواد مخدر دیگر میشود، اما وابستگی زودهنگام به نیکوتین، عادی شدن مصرف مواد اعتیادآور و حضور در محیطهای پرخطر، میتواند احتمال رفتارهای پرخطر بعدی را افزایش دهد. به همین دلیل، متخصصان سلامت عمومی بر پیشگیری از مصرف محصولات نیکوتینی در سنین پایین تأکید دارند. البته در برخی خیابانهای تهران هم به راحتی میتوانید شاهد فروش آزادانه ناس باشید.
چه باید کرد؟
کارشناسان معتقدند مقابله با گسترش مصرف ناس صرفاً با برخوردهای انتظامی ممکن نیست و نیازمند مجموعهای از اقدامات آموزشی، فرهنگی و نظارتی است: افزایش آگاهی خانوادهها درباره ماهیت اعتیادآور ناس، آموزش دانشآموزان در مدارس درباره خطرات واقعی فرآوردههای تنباکویی بدون دود، جلوگیری از فروش این محصولات در اطراف مدارس و به افراد کمسن، تقویت نظارت بر تولید و عرضه فرآوردههای فاقد استاندارد و فراهم کردن خدمات مشاوره و ترک وابستگی به نیکوتین برای نوجوانانصرفا بخسی از راهکارها هستند و نیاز به مطاالعات عمبق تر احساس میشود.
مخدر نیست، اما...
ناس شاید در طبقهبندی حقوقی، «مواد مخدر» به معنای متداول آن نباشد، اما از منظر سلامت عمومی، مادهای اعتیادآور با پیامدهای جدی برای سلامت است. هشدارهای اخیر مسئولان کاشمر، فارغ از اینکه همه ابعاد آن نیازمند بررسیهای بیشتر باشد، توجه افکار عمومی را به مسئلهای جلب کرده است که سالها کمتر دیده شده بود: دسترسی آسان نوجوانان به محصولی که میتواند وابستگی ایجاد کند و سلامت نسل جوان را با تهدیدی خاموش مواجه سازد.
روایت آمارها
برخلاف تصور رایج، هنوز آمار ملی دقیقی از تعداد مصرفکنندگان ناس در ایران وجود ندارد، اما پژوهشهای معتبر چند شاخص قابل توجه را نشان میدهند.
بر اساس یک پژوهش منتشرشده در Scientific Reports، مطالعه بزرگ «کوهورت گلستان» با بیش از ۵۰ هزار شرکتکننده برآورد کرده است که بیش از ۶ درصد از افراد مورد بررسی از تنباکوی بدون دود (از جمله ناس) استفاده میکنند. همین مطالعه تأکید میکند که شیوع مصرف در میان دانشآموزان و نوجوانان در مناطق مختلف ایران یکسان نیست و در پژوهشهای انجامشده، بین ۱۱ تا ۴۵.۷ درصد گزارش شده است؛ اختلافی که نشان میدهد مصرف ناس در برخی مناطق کشور بهمراتب شایعتر از میانگین ملی است.
هشدار مهم
از سوی دیگر، پژوهشگران هشدار میدهند که ترکیب ناس تنها به تنباکو محدود نیست. بررسی نمونههای موجود در بازار ایران نشان داده است که برخی فرآوردههای ناس حاوی فلزات سنگینی مانند سرب، کادمیوم، نیکل و آرسنیک هستند؛ موادی که در صورت مصرف مداوم میتوانند خطر ابتلا به بیماریهای مزمن و برخی سرطانها را افزایش دهند.
در حوزه سرطان نیز شواهد علمی قابل توجه است. یک فراتحلیل درباره ایران نشان میدهد که نرخ بروز سرطان حفره دهان در کشور نسبت به برخی مناطق جهان پایینتر است، اما مصرف انواع دخانیات، از جمله محصولات تنباکوی بدون دود، از عوامل خطر شناختهشده این بیماری به شمار میرود.
همچنین مطالعات انجامشده در کشورهای همسایه که الگوی مصرف ناس شباهت زیادی به برخی مناطق ایران دارد، نشان دادهاند که مصرف مداوم ناس میتواند خطر ابتلا به سرطان دهان را بهطور چشمگیری افزایش دهد. اگرچه این نتایج مستقیماً قابل تعمیم به ایران نیست، اما به دلیل شباهت ترکیبات ناس و شیوه مصرف، از سوی متخصصان بهعنوان هشداری جدی مورد توجه قرار میگیرد.