بحران مسکن؛ فراتر از کمبود خانه
به اعتقاد عبده‌تبریزی، بحران مسکن فقط به کمبود واحدهای ساخته‌شده محدود نیست؛ بلکه ناتوانی خانوارها در تأمین هزینه خرید یا اجاره نیز بخش مهمی از مسئله است.
او تأکید می‌کند خانواری که درآمدش حتی هزینه‌های ضروری زندگی را پوشش نمی‌دهد، عملاً امکان پس‌انداز برای خرید خانه را ندارد. بنابراین، توصیه به افزایش پس‌انداز یا استفاده بیشتر از تسهیلات بانکی، بدون توجه به وضعیت درآمدی خانوارها، راه‌حل مؤثری نخواهد بود.
این اقتصاددان معتقد است معیار موفقیت سیاست‌های مسکن باید توان خانوار برای تأمین هم‌زمان هزینه سکونت و سایر نیازهای ضروری زندگی باشد؛ نه صرفاً افزایش تعداد واحدهای ساخته‌شده.
چهار توصیه فوری برای کنترل بحران
عبده‌تبریزی چهار اقدام را برای کاهش شدت بحران مسکن ضروری می‌داند:
۱. تعیین تکلیف پروژه‌های نیمه‌تمام و شفاف‌سازی تعهدات دولت
به‌جای ثبت‌نام‌های جدید و دریافت آورده بیشتر از متقاضیان، باید منابع موجود بر تکمیل پروژه‌های نزدیک به بهره‌برداری متمرکز شود. دولت لازم است هزینه نهایی، زمان تحویل و وضعیت مالی هر پروژه را به‌صورت شفاف اعلام کند تا از افزایش بلاتکلیفی متقاضیان جلوگیری شود.
۲. حمایت هدفمند از مستأجران کم‌درآمد
با توجه به اینکه خرید خانه برای بخش بزرگی از خانوارهای کم‌درآمد در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست، حمایت از سکونت استیجاری باید در اولویت قرار گیرد. این حمایت‌ها باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که ضمن کمک به خانوارهای آسیب‌پذیر، با افزایش عرضه مسکن اجاره‌ای همراه باشند؛ در غیر این صورت، بخشی از کمک‌ها ممکن است به افزایش اجاره‌بها منجر شود.
۳. تسهیل ساخت‌وساز و نوسازی در مناطق برخوردار از زیرساخت
کاهش موانع ساخت‌وساز، تسهیل نوسازی بافت‌های فرسوده و فراهم کردن امکان تولید واحدهای متناسب با توان مالی خانوارها، از دیگر راهکارهای پیشنهادی است. با این حال، ساخت‌وساز باید با دسترسی به خدمات شهری، فرصت‌های شغلی و رعایت استانداردهای ایمنی و کیفیت زندگی همراه باشد.
۴. اصلاح نظام تأمین مالی و حمایت از قدرت خرید خانوارها
بازار تأمین مالی بلندمدت مسکن در ایران با محدودیت‌های جدی مواجه است. افزایش سقف وام، بدون توجه به توان بازپرداخت متقاضیان و ظرفیت عرضه، به‌تنهایی مشکل را حل نمی‌کند. تسهیلات مؤثر باید اقساط متناسب با درآمد خانوار داشته باشند و منابع مالی پایدار و یارانه‌های شفاف و بودجه‌پشتیبان برای آنها در نظر گرفته شود.
مسکن حمایتی بدون منابع پایدار به نتیجه نمی‌رسد
عبده‌تبریزی معتقد است تأمین مسکن مناسب برای حقوق‌بگیران و خانوارهای کم‌درآمد، به سیاست‌های گسترده‌تری از جمله رشد اقتصادی، مهار تورم و کاهش نااطمینانی نیاز دارد.
به گفته او، بخش خصوصی همواره نقش اصلی را در تولید مسکن ایران داشته است؛ اما سازندگان نمی‌توانند بدون زمین مناسب، زیرساخت، تأمین مالی و حمایت عمومی، برای خانوارهایی که توان پرداخت کافی ندارند، مسکن تولید کنند.
از این منظر، مسئولیت دولت صرفاً ساخت مستقیم خانه نیست؛ بلکه باید شرایط لازم برای تولید مسکن و دسترسی گروه‌های کم‌درآمد به آن را فراهم کند.
هشدار درباره فرسایش اعتماد عمومی
یکی از نگرانی‌های مطرح‌شده در تحلیل عبده‌تبریزی، احتمال تکرار وعده‌های بزرگ بدون تأمین منابع لازم است. افزایش هزینه ساخت می‌تواند آورده نقدی متقاضیان را فراتر از برآوردهای اولیه ببرد و تحویل واحدها را به تأخیر بیندازد.
در چنین شرایطی، ثبت‌نام بیشتر و ایجاد تعهدات تازه، بدون تعیین تکلیف پروژه‌های موجود، خطر تشدید نارضایتی و کاهش اعتماد عمومی را افزایش می‌دهد.
جمع‌بندی: مهار بحران مسکن با وعده ساخت میلیون‌ها واحد به‌تنهایی امکان‌پذیر نیست. تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام، حمایت از مستأجران، تسهیل ساخت‌وساز و اصلاح نظام تأمین مالی، در کنار رشد درآمد خانوارها و مهار تورم، می‌تواند از شدت بحران بکاهد. با این حال، بهبود پایدار دسترسی مردم به مسکن مناسب، به اصلاحات اقتصادی و تأمین منابع مالی قابل اتکا نیاز دارد.
اقتصاد نیوز