2022/01/28
۱۴۰۰ جمعه ۸ بهمن
واقعیت‌های قرارداد سوآپ گاز/ حمیدرضا شكوهی

واقعیت‌های قرارداد سوآپ گاز/ حمیدرضا شكوهی

 قرارداد سه‌جانبه سوآپ گاز تركمنستان به جمهوری آذربایجان که از خاك ایران می‌گذرد روز یكشنبه امضا شد. اگرچه در نگاه اول، رخدادی مثبت است و از هرگونه تعامل با كشورهای دیگر ازجمله همسایگان باید استقبال كرد، اما از منظری دقیق‌تر و فراتر از بزرگنمایی‌های معمول، می‌توان زوایای كمتر دیده‌شده از این قرارداد را هم موردبررسی قرارداد تا به قضاوت دقیق‌تری برسیم.
ابتدا باید توجه داشته باشیم كه رابطه گازی ایران و تركمنستان رابطه خوبی نبوده و این قرارداد در چنین شرایطی امضاشده است. درزمانی كه جواد اوجی، وزیر نفت فعلی، مدیرعامل شركت ملی گاز بود، تركمن‌ها هر سال اول ژانویه، قیمت گاز صادراتی به ایران را افزایش می‌دادند و ازآنجاکه ایران در سرمای زمستان چاره‌ای جز تأمین گاز به هر قیمتی برای استان‌های شمالی نداشت، به اجبار تن به مطالبه تركمن‌ها می‌داد.  آنها در دولت احمدی‌نژاد سال‌های متوالی قیمت گاز را افزایش می‌دادند. آن‌ها در سال 1384 با قطع گاز موفق به افزایش 55 درصدی قیمت گاز شدند. در سال 1386 در گام اول موفق به افزایش 87 درصدی و در گام دوم موفق به افزایش 5/2 برابری قیمت گاز شدند.

تعامل زنگنه با رئیس‌جمهور تركمنستان
 این روند تا پایان دولت احمدی‌نژاد ادامه یافت و قیمت گاز صادراتی تركمنستان به ایران 9 برابر شد! در زمان دولت روحانی و وزارت بیژن زنگنه، تركمن‌ها دوباره گاز ایران را قطع كردند كه با سفر بیژن زنگنه به عشق‌آباد و دیدارش با رئیس‌جمهور تركمنستان، جریان گاز دوباره وصل شد. بهانه آنها برای قطع گاز، بدهی انباشته شركت گاز ایران به تركمن گاز بود كه حدود 70 درصد آن از سال 1390 به‌جامانده بود.

دستور زنگنه برای تكمیل خط لوله انتقال گاز نكا
 البته این آخرین بار بود كه ایران مجبور به پذیرش خواست تركمنستان برای افزایش قیمت گاز می‌شد چراكه با دستور زنگنه، تكمیل خط لوله انتقال گاز نكا برای تأمین گاز مناطق شمالی كشور، تسریع شد و سال بعد كه تركمنستان دوباره صادرات گاز را متوقف كرد، ایران تن به خواست این كشور نداد چون نیازی به گاز آنها نداشت. این موضوع و البته بدهی گازی ایران، موجب ناراحتی تركمن‌ها شد...
چراکه عادت داشتند هر سال پول بادآورده‌ای از راه افزایش ناگهانی قیمت گاز صادراتی به ایران به دست بیاورند. به همین دلیل در شرایطی كه توافق شده بود ایران پول گاز تركمنستان را پرداخت كند، تركمنستان به دیوان داوری شكایت كرد تا پول بیشتری بگیرد.

تركمنستان مجبور به پرداخت 150 میلیون دلار جریمه به ایران شد
نكته جالب اینجاست كه روز چهارم تیرماه 99 كه رای دادگاه اعلام شد، ایران به پرداخت غرامت به طرف مقابل محكوم نشد و تنها محكوم به پرداخت بدهی خود به تركمنستان شد كه پیش از آن هم این بدهی را پذیرفته بود. ضمن اینكه این بدهی، در عمل تبدیل به یك وام كم‌بهره جذاب ارزی شده بود! هم‌زمان ایران هم بابت اشكال در كمیت و كیفیت گاز دریافتی و جریمه قطع گاز توسط طرف تركمن، شكایتی مطرح كرد كه دیوان داوری به نفع ایران رای صادر كرد و تركمنستان مجبور به پرداخت 150 میلیون دلار جریمه به ایران شد؛ رقمی كه تركمن گاز حاضر به پذیرش آن در مذاكرات با ایران نبود!
مجموع این مسائل موجب شد روابط ایران و تركمنستان در حوزه انرژی تیره شود، به حدی كه وقتی وزیر نفت جدید ایران به عشق‌آباد رفت، حتی همتای تركمن او هم حاضر به پذیرش او نشد و اوجی مجبور به گفت‌وگو با مقامی پایین‌تر شد. در میانه چنین روابط تیره‌ای، به نظر می‌رسد نقش اصلی را در انعقاد قرارداد سوآپ گاز تركمنستان از مسیر ایران، جمهوری آذربایجان ایفا كرده است.
حالا ایران می‌تواند بجای آنكه بابت سوآپ گاز تركمنستان مبلغی بگیرد، بخشی از 1.5 تا 2 میلیارد مترمكعب گاز انتقالی سالانه را به عنوان حق سوآپ بردارد و در استان‌های شمالی كشور كه دوباره ممكن است با كمبود گاز مواجه شوند مصرف كند. سهم ایران از سوآپ گاز نامشخص است اما مروری بر ارقام نشان می‌دهد رقم بزرگی نیست. تولید روزانه گاز ایران حدود 800 میلیون مترمکعب است اما كل ترانزیت گاز تركمنستان از مسیر ایران، روزانه 5 میلیون مترمکعب است یعنی كمی بیش از نیم درصد از كل تولید گاز ایران! حق سوآپ ایران از این نیم درصد، آن‌قدر ناچیز است كه بعید است نقش چندانی در تأمین گاز پنج استان شمالی كشور هم داشته باشد. در چنین شرایطی تبلیغاتی شبیه اینكه این قرارداد، جایگاه ایران را در بازار جهانی انرژی ارتقا می‌دهد شبیه شوخی است! مهم‌ترین فایده این قرارداد، بزرگنمایی آن در شرایط سكون فعلی است كه نشان دهد گویی كار مهمی انجام‌شده! اما واقعیت همان است كه آمار و ارقام نشان می‌دهد.

 

لینک کوتاه: https://setaresobhonline.ir/content/346810/

 

دیدگاه‌ها

نظراتی كه به تعميق و گسترش بحث كمك كنند، پس از مدت كوتاهی در معرض ملاحظه و قضاوت ديگر بينندگان قرار مي گيرد. نظرات حاوی توهين، افترا، تهمت و نيش به ديگران منتشر نمی شود.