2021/11/29
۱۴۰۰ دوشنبه ۸ آذر
کنسرو تاریخ در یک کتاب
یادداشتی بر کتاب «تاریخ روی تردمیل» نوشته‌ پدرام ابراهیمی

کنسرو تاریخ در یک کتاب

سمیه کاظمی حسنوند-داستان‌نویس

ستاره صبح آنلاین-محمدرضا اصلانی در «فرهنگ واژگان و اصطلاحات طنز» می‌گوید: «طنز یعنی گریه کردن قاه‌قاه، طنز یعنی خنده کردن آه آه!». تعریف اصلانی از طنز همان طنز تفکر برانگیز است که ماهیتی پیچیده و چند لایه دارد و بر خنده استوار است، اما هدفش فقط خنده نیست، بلکه هدفی بالاتر دارد. هدفی به نام آگاهی! آگاهی بخشیدن به انسان برای درک تمام رذالت‌هایی که او با آن‌ها درگیر است. فریدون تنکابنی طنزنویس ایرانی در کتاب «اندیشه و کلیشه» با اتکا بر گفته‌های «لونا چارسکی» طنز را چنین تعریف می‌کند: «طنز عبارت است از انتقاد اجتماعی در جامه رمز و کنایه با رعایت و حفظ جنبه‌های هنری و زیبایی‌شناسی اثر».
 درواقع کتاب «تاریخ روی تردمیل» نوعی تقویم تاریخ است. این کتاب 200 بخش دارد. این 200 رویداد تاریخی شامل زادروزها، مرگ‌های طبیعی و مرگ‌های غیرطبیعی مثل چیزخور شدن، کاردی شدن، سکته، جنگ‌ها، محاکمات، سرنگونی‌ها، اختراعات، دروغ‌ها و... است که هرکدام هم مجزا هستند.
 خود نویسنده جایی گفته‌ است: «همه‌چیز کتاب بر روی اسمش است. کل جهان و کشور ما به تکرار کارها و معمولاً اشتباهات گذشته‌اش خیلی علاقه دارد و به خاطر همین اگر طنز تاریخی نوشته شود، هیچ‌وقت کهنه نمی‌شود؛ یعنی طنز باید خیلی بد باشد که کهنه شود.»
 این کتاب به موضوع و یا شخص خاصی محدود نیست و دربرگیرنده اتفاقات بی‌شماری است. همین تنوع هم بر جذابیت‌های کتاب افزوده است و باعث کشش برای خواننده می‌شود.


در نوشته پشت جلد کتاب آمده‌ است: «این کتاب کنسرو تاریخ است و یک‌جور حافظه‌ی تاریخی همراه، برای آن‌ها که از حافظه کوتاه‌مدت تاریخی‌شان رنج می‌برند. کتاب یک وجه انتقادی برای بی‌حوصله‌ها، تاریخ گریزها، فراموش‌کارها، تاریخ تقلای بشری که سده‌ها و هزاره‌هاست که مثل همستر در گردونه می‌دود و می‌دود و می‌دود!»
 ابراهیمی در این کتاب کاملاً دغدغه‌مند است. دغدغه‌های اجتماعی، سیاسی‌، اقتصادی و... که جامعه امروز با آن‌ها دست‌به‌گریبان است. درواقع این کتاب بازتاب اجتماعی روزگار و صدالبته تاریخ ماست. به این معنا که نویسنده با ذکاوت تمام، رویدادهای تاریخی و وقایع روز اجتماعی را باهم تلفیق کرده‌ است. تلفیقی بسیار موفق و هنرمندانه با چاشنی طنز! اما نه طنزی که دچار لودگی شود، بلکه همان معنای فاخری که مدنظر است. نویسنده با یک ترفند حرفه‌ای تاریخ را نبش قبر می‌کند، ارواح تاریخی یا رویدادها را احضار می‌کند و با شعبده‌بازی هرچه تمام، متنی سراسر ظرافت و نکته‌سنجی را به خورد مخاطب می‌دهد.
هر بخش از کتاب برای خودش اسمی دارد. ازجمله مظنون به قتل در شماره سی‌وهفت خیابان شامپاینی، قاق‌ها، دردسرهای قلمرو پهناور، اختر چرخ ادب، هرسال میگیم و... جایی در کتاب آمده‌ است: «هفدهم فروردین پانصد و چهارده سال قبل از میلاد درحالی‌که هفده طلوع از نوروز گذشته بود، سپاهیان ایران، عبور از دریای مرمره را آغاز کردند تا اقوام غیر متمدن را از جنوب شرقی اروپا برانند. داریوش که در آن زمان به‌تازگی ترانه شقایق گل همیشه... ببخشید، داریوش که در آن زمان در شمال شرقی ایران جایی نزدیک به قطب شمال فعلی بود، اخبار جنگ را لحظه‌به‌لحظه دنبال می‌کرد و... »
 درواقع مخاطب با خوانش این کتاب متوجه می‌شود که نویسنده با تسلط فراوانی دست‌به‌قلم شده‌ است. تسلطی که بر مخاطب می‌افزاید و دریچه جدیدی را با زبان طنز به رویش می‌گشاید.
درجایی دیگر آمده‌ است:
روزی گذشت پورشه‌ی زرد از معبری
فریاد از دهان خاص عام خواست
پرسید زان میانه یکی بینوا فقیر
این آخرین پراید دگرساخت کجاست؟
و...
از دیگر مضامین کتاب «تاریخ روی تردمیل» می‌توان به رقابت فضایی بین آمریکا و شوروی، جنگ‌های جهانی، وقایع تاریخی پیش‌ از اسلام، مانور دادن روی شخصیت‌های تأثیرگذار داخلی و خارجی تاریخی ازجمله پروین اعتصامی، امیرکبیر، چرچیل، داریوش کبیر و... اشاره کرد.
نثر ابراهیمی، نثری پاکیزه و خوش‌خوان است. نثری که بدون هیچ‌گونه تکلف و پیچیدگی، مخاطب را با خودش درگیر می‌کند و این درگیری ذهنی باعث ایجاد پرسشگری و نقادی هم می‌شود و دیگر تاریخ آن دریچه عبوس نیست، بلکه عبرت ساز است و ملتی که تاریخ خود را نمی‌داند یا حافظه تاریخی ندارد مجبور است بارها و بارها، آن را تکرار کند. تکراری که منشأ تباهی هم می‌شود. پدرام ابراهیمی کتاب را به «متوکاربامول» (داروی شل کننده عضلات) تقدیم کرده است. «تاریخ روی تردمیل» را «انتشارات روزنه» در سال 1396 راهی بازار کتاب کرده است.

 

لینک کوتاه: https://setaresobhonline.ir/content/154598/

 

دیدگاه‌ها

نظراتی كه به تعميق و گسترش بحث كمك كنند، پس از مدت كوتاهی در معرض ملاحظه و قضاوت ديگر بينندگان قرار مي گيرد. نظرات حاوی توهين، افترا، تهمت و نيش به ديگران منتشر نمی شود.